LangPhi.comLãng Phí
Mua sắm thừa và đồ không dùng tới

Quy tắc chờ 30 ngày trước khi mua: lập danh sách chờ và đo bao nhiêu món còn muốn

Quy tắc chờ 30 ngày cho món không thiết yếu: món nào áp dụng, ghi danh sách chờ ra sao, đọc lại sau một tháng và đo tỉ lệ món tự rơi khỏi danh sách.

Young Vietnamese man sitting on a balcony stool in Da Nang at dusk, holding a small notebook closed on his knee, potted plants around, face turned away

Quy tắc chờ 30 ngày nghĩa là: với món không thiết yếu, bạn ghi tên vào danh sách chờ thay vì mua ngay, và chỉ mua nếu sau một tháng vẫn còn muốn, vẫn còn chỗ để và vẫn có lý do dùng cụ thể. Cách này không cấm mua, chỉ chèn một khoảng thời gian giữa lúc thích và lúc trả tiền.

Điểm khác của cách làm trong bài này là đo: sau mỗi tháng, bạn đếm xem bao nhiêu món đã tự rơi khỏi danh sách, và cộng số tiền của chúng. Con số đó cho thấy quy tắc có tác dụng với mình không, và nên chỉnh thời gian chờ ra sao. Bài cũng nói rõ những món không nên bắt chờ, để quy tắc không biến thành khắc khổ.

Vì sao khoảng chờ lại làm ham muốn tự xẹp

Phần lớn ham muốn mua sắm được kích hoạt bởi một tình huống cụ thể: thấy món đồ trong một video, đi ngang một gian hàng, nghe đồng nghiệp khen. Cảm giác "cần" lúc đó rất thật, nhưng nó gắn với tình huống chứ không gắn với nhu cầu. Khi tình huống qua đi, cảm giác cũng nhạt dần. Một tháng đủ dài để đi qua vài lần nhạt như vậy.

Khoảng chờ còn làm một việc nữa: cho bạn thời gian để thấy món đồ đó có thật sự lấp chỗ trống nào trong nếp sống không. Trong 30 ngày, nếu bạn không lần nào gặp tình huống mà món kia sẽ giúp được, đó là bằng chứng khá rõ rằng nó sẽ nằm trong tủ. Ngược lại, nếu tuần nào cũng có lúc bạn nghĩ "giá có nó thì đỡ", món đó qua được vòng chờ một cách xứng đáng.

Quy tắc chờ cũng gỡ được áp lực "chỉ còn hôm nay" của các đợt giảm giá. Khi đã quen chờ, bạn sẽ thấy hầu hết món hàng đều quay lại mức giá đó trong các đợt sau, và món nào thật sự lỡ thì cũng hiếm khi để lại tiếc nuối lâu.

Món nào cần chờ, món nào không

Quy tắc chỉ hiệu quả khi áp đúng chỗ. Bắt chờ cả bàn chải đánh răng hay thuốc hạ sốt là biến nó thành gánh nặng, và bạn sẽ bỏ cả quy tắc. Bảng dưới là gợi ý phân nhóm.

NhómVí dụCách áp dụng
Thiết yếu, dùng hằng ngàyThực phẩm, đồ vệ sinh, thuốc, đồ dùng học tập con cầnKhông chờ, mua theo danh sách định kỳ
Thay thế đồ đã hỏng hẳnNồi cơm hỏng, dép đứt, ô ráchKhông chờ 30 ngày, nhưng nên chờ một đến hai ngày để so chọn
Nâng cấp đồ còn dùng đượcĐiện thoại đời mới, nồi chiên to hơn, giày chạy mớiChờ 30 ngày
Món mới hoàn toàn, chưa từng cóMáy làm kem, dụng cụ cho sở thích vừa nảy raChờ 30 ngày, ghi rõ lý do dùng
Đồ trang trí, thời trang theo mùaÁo theo xu hướng, đồ trang trí lễChờ 30 ngày hoặc ít nhất 7 ngày
Món giá trị lớnĐồ nội thất, thiết bị điện lớnChờ 30 ngày và kèm so sánh, đo chỗ đặt

Ngưỡng tiền cũng có thể dùng để phân nhóm, chẳng hạn mọi món không thiết yếu trên 300 nghìn đồng thì chờ 30 ngày, dưới mức đó chờ bảy ngày. Mức cụ thể tuỳ thu nhập từng nhà; điều quan trọng là cả nhà biết và thống nhất trước.

Cách lập danh sách chờ để nó không thành tờ giấy bỏ quên

Danh sách chờ chỉ có tác dụng nếu dễ ghi và có hẹn ngày đọc lại. Cách làm dưới đây gọn đủ để duy trì.

  1. Chọn một chỗ ghi duy nhất cho cả nhà, ví dụ một ghi chú chung trên điện thoại hoặc tờ giấy dán trong tủ bếp. Không chia ra nhiều nơi.
  2. Mỗi dòng ghi bốn thứ: tên món, ngày ghi, giá tham khảo lúc ghi, và một câu "sẽ dùng vào việc gì, mỗi tuần mấy lần".
  3. Không lưu món đó trong giỏ hàng trên ứng dụng mua sắm; giỏ hàng nằm ngay trên đường bạn mở ứng dụng nên rất dễ bấm mua giữa chừng.
  4. Đặt một lịch nhắc cố định, ví dụ ngày đầu tháng, để đọc lại toàn bộ danh sách.
  5. Khi đọc lại, với từng món đủ 30 ngày, trả lời ba câu: còn muốn không, đã có chỗ để chưa, câu "sẽ dùng vào việc gì" còn đúng không.
  6. Món qua cả ba câu thì mua, gạch khỏi danh sách và ghi chữ "mua". Món rớt thì gạch và ghi "bỏ". Món còn phân vân thì cho chờ thêm một vòng.

Bước viết câu "sẽ dùng vào việc gì" nghe đơn giản nhưng làm rơi nhiều món nhất. Khi phải viết ra "máy massage cầm tay, dùng tối thứ bảy sau khi đi bộ", bạn tự thấy mình đã có một chiếc tương tự trong ngăn kéo.

Đo hiệu quả: tỉ lệ rơi và số tiền không tiêu

Sau mỗi tháng, đếm ba con số: số món ghi vào danh sách, số món đã mua, số món đã bỏ. Tỉ lệ rơi bằng số món bỏ chia cho số món đã đủ thời gian chờ. Cộng giá tham khảo của các món bỏ, bạn có số tiền đã không tiêu nhờ chờ.

Ví dụ giả định: tháng đầu, một người ghi 12 món. Đến ngày đọc lại có 9 món đủ 30 ngày; trong đó mua 3, bỏ 6. Tỉ lệ rơi là 6 trên 9, khoảng hai phần ba. Giá tham khảo của 6 món bỏ cộng lại khoảng 2,1 triệu đồng. Ba tháng liền tỉ lệ rơi vẫn trên một nửa thì quy tắc đang làm đúng việc; nếu tỉ lệ rơi rất thấp, dưới một phần năm, có thể bạn đã ghi vào danh sách cả những món thật sự cần, và nên rút ngắn thời gian chờ cho nhóm đó.

Một chỉ số nữa đáng ghi là số món đã mua qua danh sách chờ mà sau ba tháng vẫn dùng đều. Nếu gần như tất cả đều được dùng, danh sách chờ đang lọc đúng. Nếu vẫn có món mua sau chờ mà nằm im, câu hỏi "sẽ dùng vào việc gì" cần viết cụ thể hơn, có số lần và thời điểm.

Những lỗi làm quy tắc mất tác dụng

Mua món tương tự để "đỡ thèm" trong lúc chờ. Chờ chiếc túi 800 nghìn mà mua tạm chiếc 200 nghìn thì cuối cùng thường có cả hai. Nếu muốn món rẻ hơn, ghi nó vào danh sách như một lựa chọn khác, cùng chờ.

Đặt lại ngày ghi mỗi khi thấy quảng cáo mới. Ngày ghi là ngày đầu tiên bạn muốn món đó; thấy thêm quảng cáo không làm nhu cầu mới hơn. Giữ nguyên ngày ghi để vòng chờ không kéo dài vô hạn hay bị rút ngắn theo cảm xúc.

Coi đợt giảm giá là ngoại lệ. Nếu món đó chưa qua vòng chờ, giảm giá không thay đổi việc bạn có dùng nó hay không. Có thể chấp nhận một ngoại lệ: món đã nằm trong danh sách ít nhất hai tuần, có lý do dùng rõ, và đợt giảm giá rơi đúng lúc.

Áp luật cho người khác mà mình không làm. Danh sách chờ chung của gia đình chỉ chạy khi người lớn làm trước. Trẻ em có thể có danh sách riêng với thời gian chờ ngắn hơn, giải thích nhẹ nhàng, không biến thành hình phạt.

Ghi nhưng không bao giờ đọc lại. Danh sách không có lịch đọc lại thì chỉ là chỗ trút ham muốn, sau đó vẫn mua lẻ tẻ. Lịch nhắc cố định là phần quan trọng nhất của cả quy tắc.

Ba câu hỏi lúc đọc lại danh sách, hỏi sao cho thật

Ngày đọc lại là lúc dễ tự lừa mình nhất, vì món đồ đã nằm trong đầu suốt một tháng và nghe quen thuộc như một nhu cầu. Mỗi câu hỏi dưới đây có một cách kiểm cụ thể để câu trả lời không chỉ dựa vào cảm giác.

  • Còn muốn không? Kiểm bằng cách nhớ lại: trong tháng qua bạn nghĩ tới món này mấy lần mà không do quảng cáo nhắc. Nếu chỉ nghĩ tới khi thấy quảng cáo, ham muốn đó đến từ bên ngoài.
  • Đã có chỗ để chưa? Đi tới đúng chỗ định đặt món đồ và nhìn. Nếu phải dọn một thứ khác ra mới có chỗ, ghi luôn thứ sẽ phải dọn và hỏi xem có sẵn lòng bỏ nó không.
  • Lý do dùng còn đúng không? Đọc lại câu đã viết lúc ghi. Nếu bạn viết "đi bơi mỗi sáng" mà cả tháng chưa đi buổi nào, món kính bơi mới chưa cần.
  • Có món trong nhà làm được việc tương tự không? Câu hỏi phụ này hay gỡ được những món nâng cấp: chiếc nồi cũ nấu chậm hơn vài phút vẫn nấu được.
  • Nếu món này mất giá một nửa ngay sau khi mua, còn thấy đáng không? Câu hỏi giúp tách món mua để dùng khỏi món mua vì cảm giác đang được hời.

Trả lời bằng cách viết ngắn bên cạnh từng dòng, đừng chỉ nghĩ trong đầu. Viết ra chậm hơn, và chính sự chậm đó là thứ quy tắc chờ cần.

Chỉnh thời gian chờ cho hợp với nhà mình

Ba mươi ngày là một mốc dễ nhớ, không phải con số thần kỳ. Sau hai đến ba tháng đo, bạn sẽ thấy nhóm hàng nào thường rơi sớm, chỉ sau một tuần, và nhóm nào phải đến cuối tháng mới rơi. Với nhóm rơi sớm như đồ trang trí hay phụ kiện thời trang, chờ bảy ngày có thể là đủ. Với món lớn như thiết bị điện hay đồ nội thất, có nhà kéo lên 60 ngày để kịp đo chỗ đặt, hỏi người đã dùng và tính tiền điện hằng tháng.

Với nhà có nhiều người cùng ghi chung một danh sách, nên thêm một cột tên người ghi. Sau vài tháng, bạn sẽ thấy mỗi người có tỉ lệ rơi khác nhau, và người có tỉ lệ rơi cao nhất không phải người "hoang phí" mà thường là người hay bị quảng cáo chạm tới nhất, chẳng hạn người dùng mạng xã hội nhiều. Biết vậy, người đó có thể tự chọn cách giảm bớt nguồn kích thích, như tắt thông báo của ứng dụng mua sắm, thay vì phải gồng mình chống lại từng món.

Cũng đừng để quy tắc nuốt mất những niềm vui hợp lý. Món quà cho người thân dịp đặc biệt, một bữa ăn ngoài cùng gia đình, cuốn sách con đang háo hức: những thứ đó không cần lọc qua danh sách chờ. Mục tiêu của quy tắc là bớt đồ nằm im trong tủ, không phải bớt niềm vui. Nếu thấy cả nhà mệt mỏi vì luật, hãy nới ra và quay về đo; con số sẽ cho biết nới tới đâu là vừa.

Câu hỏi thường gặp

Lỡ món đang chờ hết hàng hoặc tăng giá thì sao?

Điều đó thỉnh thoảng xảy ra, và cái giá của nó thường nhỏ hơn tổng số tiền tiết kiệm từ những món đã tự rơi. Nếu món đó thật sự cần, gần như luôn có món tương đương hoặc đợt hàng sau. Ghi lại các trường hợp này để xem chúng có thường xuyên không.

Quy tắc chờ có áp cho mua đồ cũ không?

Có, với đồ cũ không thiết yếu. Đồ cũ rẻ nên dễ mua theo hứng hơn, và một món rẻ nằm im vẫn chiếm chỗ như món đắt. Có thể rút ngắn thời gian chờ còn một tuần vì món đồ cũ dễ bị người khác mua mất.

Chờ 30 ngày có làm lỡ những đợt giảm giá lớn không?

Có thể, nhưng nếu bạn ghi món vào danh sách từ sớm thì khi đợt giảm giá tới, nhiều món đã đủ thời gian chờ và bạn mua đúng lúc giá tốt. Danh sách chờ ghi sẵn trước các đợt giảm giá giúp chống mua theo phong trào.

Nên dùng giấy hay ứng dụng để ghi danh sách chờ?

Chọn chỗ mà bạn mở thường xuyên nhưng không phải ứng dụng mua sắm. Ghi chú chung trên điện thoại tiện cho cả nhà; tờ giấy dán trong bếp thì ai đi ngang cũng thấy. Điều quan trọng là chỉ một chỗ duy nhất và có lịch đọc lại.

Trẻ em có nên áp dụng quy tắc chờ không?

Có thể, với thời gian chờ ngắn hơn, chẳng hạn một tuần với trẻ tiểu học, và giải thích như một trò chơi đợi xem mình còn thích không. Không dùng danh sách chờ như hình phạt, không so sánh con với anh chị em.

Quy tắc chờ có khác với lập ngân sách không?

Khác. Ngân sách đặt giới hạn tổng số tiền, còn quy tắc chờ lọc từng món trước khi tiền đi ra. Hai cách bổ trợ cho nhau: ngân sách cho biết còn bao nhiêu, danh sách chờ cho biết món nào đáng dùng phần còn lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138