Nhiều gia đình lắp máy lọc nước công nghệ thẩm thấu ngược, quen gọi là máy RO, mà không biết rằng cứ mỗi lít nước tinh thu được, máy xả ra đường thoát thêm một đến vài lít nước nữa. Phần nước này không bẩn theo nghĩa thông thường, nó chỉ đậm đặc khoáng chất và tạp chất hơn nước đầu vào. Vì chảy thẳng vào đường thoát dưới bồn rửa, hầu như không ai nhìn thấy nó.
Bài này không bàn chuyện nên chọn loại máy lọc nào; việc đó tuỳ nguồn nước và đã có ở các trang chuyên về mua sắm. Ở đây chỉ làm ba việc: đo xem máy nhà bạn thải bao nhiêu, nhận ra khi máy thải bất thường hoặc chạy không ngắt, và dùng lại phần nước thải vào những việc phù hợp, tránh những việc không nên.
Vì sao máy RO phải thải nước
Màng RO có những lỗ cực nhỏ, chỉ cho phân tử nước và một phần rất ít chất hoà tan đi qua. Phần muối khoáng, tạp chất bị giữ lại không thể nằm mãi trên mặt màng, nếu không màng sẽ tắc rất nhanh. Vì vậy máy luôn chia dòng nước đầu vào thành hai: một dòng nhỏ đi qua màng thành nước tinh, một dòng lớn hơn chảy dọc mặt màng, cuốn tạp chất đi và xả ra ngoài. Dòng thứ hai chính là nước thải.
Tỷ lệ giữa nước tinh và nước thải tuỳ thiết kế máy, áp lực nước đầu vào, nhiệt độ nước, độ khoáng của nguồn nước và tình trạng màng. Nhiều máy gia đình có tỷ lệ khoảng một phần nước tinh cho một đến ba phần nước thải; có loại thiết kế để thải ít hơn. Con số in trên hộp thường đo ở điều kiện chuẩn, còn ở nhà bạn có thể khác. Cách duy nhất để biết là đo.
Một chi tiết quan trọng là van hằng thải, hay van tiết lưu nước thải. Van này giữ cho lượng nước thải ở mức thiết kế. Khi van hỏng hoặc bị lắp sai cỡ, tỷ lệ thải có thể tăng vọt, hoặc ngược lại, thải quá ít làm màng nhanh tắc.
Đo tỷ lệ thải của máy nhà bạn
Bạn cần hai bình có vạch dung tích, chẳng hạn hai chai hoặc ca một lít, và chừng hai mươi phút lúc máy đang lọc.
- Rót bớt nước tinh trong bình chứa của máy, hoặc mở vòi nước tinh một lúc, để máy bắt đầu lọc bù.
- Tìm ống nước thải: thường là ống nhỏ, nối từ cụm màng xuống đường thoát dưới bồn rửa. Nếu ống đã gắn cố định vào ống thoát, nhờ thợ hoặc người quen tháo ra tạm, hoặc đo ở lần thay lõi tiếp theo.
- Cùng lúc, cho đầu ống thải vào một bình, và hứng nước tinh từ vòi máy vào bình kia. Bấm giờ.
- Sau khoảng mười phút, đọc lượng nước ở cả hai bình.
- Lấy lượng nước thải chia lượng nước tinh để ra tỷ lệ. Ví dụ giả định: mười phút được 0,4 lít nước tinh và 1,0 lít nước thải, tỷ lệ là khoảng một phần nước tinh cho hai phần rưỡi nước thải.
- Lắp lại ống thải đúng chỗ, kiểm tra không rò.
Nếu máy có bình áp, đo ngay khi bình đang khá vơi, vì lúc bình gần đầy, áp lực ngược làm máy lọc chậm hơn và tỷ lệ thải tăng lên. Đo hai lần ở hai thời điểm khác nhau giúp con số sát thực tế hơn.
Quy ra lượng nước thải mỗi ngày và mỗi tháng
Lượng nước thải phụ thuộc lượng nước tinh cả nhà dùng để uống, nấu ăn, pha đồ uống. Bảng dưới dùng tỷ lệ giả định một phần nước tinh cho hai phần nước thải; hãy thay bằng tỷ lệ đo được ở nhà bạn.
| Nước tinh dùng mỗi ngày | Nước thải mỗi ngày | Nước thải mỗi tháng | Tiền ví dụ mỗi tháng |
|---|---|---|---|
| khoảng 8 lít | khoảng 16 lít | khoảng 480 lít | khoảng 4.800 đồng |
| khoảng 15 lít | khoảng 30 lít | khoảng 900 lít | khoảng 9.000 đồng |
| khoảng 25 lít | khoảng 50 lít | khoảng 1.500 lít | khoảng 15.000 đồng |
| máy chạy không ngắt cả đêm | có thể vài trăm lít | có thể vài khối đến hàng chục khối | tăng theo số khối |
Tiền ví dụ dùng đơn giá giả định 10.000 đồng mỗi khối. Ở mức dùng bình thường, nước thải RO không phải khoản tiền lớn, nhưng nó là một lượng nước khá sạch đổ đi mỗi ngày mà có thể dùng lại. Dòng cuối của bảng mới là điều đáng lo: một máy hỏng van, chạy suốt đêm, xả liên tục ra đường thoát.
Dấu hiệu máy RO đang thải bất thường
Nghe tiếng nước chảy dưới bồn rửa khi không ai dùng nước. Máy chỉ nên lọc khi bình chứa vơi. Nếu tiếng nước chảy kéo dài cả giờ, kể cả ban đêm, có thể van ngắt áp cao không đóng, bình áp mất áp hoặc van điện từ kẹt. Lúc này máy xả nước thải liên tục.
Đồng hồ nước vẫn quay khi cả nhà không dùng. Trong phép thử rò rỉ, khoá van cấp của máy lọc rồi nhìn lại đồng hồ. Nếu đồng hồ đứng yên, máy lọc là nguồn mất nước.
Nước tinh ra chậm hẳn so với lúc mới lắp. Lõi lọc thô tắc hoặc màng bẩn làm máy phải chạy lâu hơn để đầy bình, và cũng xả nhiều nước thải hơn. Thay lõi đúng hạn theo hướng dẫn của nhà sản xuất vừa giữ chất lượng nước vừa đỡ tốn nước.
Máy bơm của máy lọc bật tắt liên tục. Máy cứ chạy vài giây rồi ngắt, vài phút lại chạy, thường do bình áp có vấn đề hoặc có rò ở đầu ra nước tinh. Gọi thợ kiểm tra; đây là thiết bị dùng điện nối với nước, không tự tháo bên trong.
Dùng lại nước thải RO: việc nên và không nên
Nước thải RO có nồng độ khoáng và chất hoà tan cao hơn nước đầu vào; máy thải càng ít nước so với lượng nước tinh thì phần nước thải càng đậm. Nó không phù hợp để uống hay nấu ăn, và không cần thiết phải dùng để tắm. Nhưng với các việc không đưa nước vào cơ thể, nó dùng tốt: lau sàn, dội bồn cầu, rửa xe, rửa sân, ngâm giẻ lau, xả rác ở bồn rửa.
Cách gom đơn giản nhất là đưa ống thải vào một can hoặc thùng có nắp đặt trong tủ dưới bồn rửa, thay vì nối thẳng vào ống thoát. Can nên có vạch dung tích để bạn thấy mỗi ngày gom được bao nhiêu, và có ống tràn hoặc bạn nhớ đổ đi trước khi đầy, nếu không nước sẽ tràn ra tủ bếp. Nhà nào ngại theo dõi, có thể dùng một van chia hai hướng để lúc cần thì gom, lúc không cần thì cho chảy vào ống thoát.
Với tưới cây, cần thận trọng hơn. Tưới thỉnh thoảng cho cây trong đất vườn thì thường không sao, nhưng tưới liên tục cho cây trong chậu nhỏ có thể làm khoáng tích tụ dần trong đất, nhất là khi nguồn nước đầu vào đã nhiều khoáng hoặc nhiễm mặn. Khi đó, xen kẽ với nước bình thường và để ý mép lá có cháy vàng không. Không dùng nước thải RO tưới rau ăn sống nếu nguồn nước đầu vào là nước giếng chưa được xét nghiệm, vì những chất bạn muốn lọc bỏ đang nằm đậm đặc hơn trong chính phần nước này.
Nguồn nước, áp lực và mùa trong năm làm lượng thải thay đổi ra sao
Cùng một chiếc máy, lắp ở hai nhà khác nhau có thể cho hai tỷ lệ thải khác nhau. Yếu tố đầu tiên là áp lực nước đầu vào. Máy có bơm tăng áp bù được phần nào, nhưng nhà dùng bồn mái thấp hoặc ở cuối tuyến ống thường có áp lực yếu, màng làm việc kém hơn, nước tinh ra chậm và tỷ lệ thải có xu hướng cao hơn. Yếu tố thứ hai là độ khoáng và tạp chất của nguồn nước: nước giếng khoan nhiều khoáng, nước vùng ven biển nhiễm mặn nhẹ làm màng phải giữ lại nhiều chất hơn, nên cần nhiều nước để cuốn đi.
Nhiệt độ nước cũng có ảnh hưởng. Ở các tỉnh phía bắc, những tháng nước lạnh thì nước đi qua màng chậm hơn, máy chạy lâu hơn để đầy bình. Nếu bạn đo tỷ lệ thải vào mùa hè rồi đo lại vào mùa đông, đừng ngạc nhiên khi hai con số lệch nhau. Đó là lý do nên ghi lại cả ngày đo khi theo dõi.
Với nhà dùng nước giếng hoặc nước nhiễm mặn, nhiễm phèn, đừng tự kết luận máy hỏng chỉ vì tỷ lệ thải cao hơn thông số in trên hộp. Hãy so với chính con số đo được ở cùng mùa năm trước, hoặc ngay sau lần thay lõi gần nhất. Thứ cần để ý là xu hướng tăng dần qua các lần đo, vì đó thường là dấu hiệu màng bẩn hoặc lõi tiền lọc đã quá hạn. Với nguồn nước như vậy, phần nước thải càng nên dùng cho lau dọn, dội bồn cầu, hạn chế tưới cây.
Những cách giảm lượng thải mà không đụng vào bên trong máy
Các việc dưới đây không cần tháo máy và không ảnh hưởng an toàn điện. Phần sửa bên trong để thợ hoặc trung tâm bảo hành làm.
- Thay lõi lọc thô đúng hạn để màng không bị bẩn nhanh, màng bẩn thải nhiều hơn.
- Chỉ dùng nước tinh cho uống, nấu, pha đồ uống; rửa rau, rửa chén thì dùng nước máy, vì mỗi lít nước tinh dùng vào việc không cần thiết kéo theo một hai lít nước thải.
- Khi đi vắng dài ngày, khoá van cấp nước và ngắt điện máy lọc theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
- Mỗi lần thợ đến thay lõi, nhờ họ kiểm tra van hằng thải, van ngắt áp cao và bình áp, nói rõ tỷ lệ thải bạn đo được.
- Nếu nhà dùng nước máy đạt chuẩn và chỉ cần lọc mùi, cặn, có thể hỏi người hiểu biết về các kiểu lọc không thải nước; quyết định này tuỳ chất lượng nguồn nước, không nên làm theo lời quảng cáo.
Đo lại tỷ lệ thải sau mỗi lần thay lõi hoặc sửa máy. Con số ghi lại theo thời gian cho bạn biết máy đang chạy bình thường hay đang xuống cấp.
Câu hỏi thường gặp
Máy lọc nước RO thải bao nhiêu nước là bình thường?
Nhiều máy gia đình thải khoảng một đến ba lít cho mỗi lít nước tinh, tuỳ thiết kế, áp lực và chất lượng nguồn nước. Hãy đo theo cách trong bài và so với thông số của nhà sản xuất. Tỷ lệ cao hơn hẳn thông số là lúc nên gọi thợ kiểm tra.
Nước thải máy lọc RO có dùng để tắm được không?
Nước thải RO từ nguồn nước máy thông thường thường không gây hại khi tiếp xúc ngoài da, nhưng nó đậm đặc khoáng hơn và không có lý do gì để ưu tiên dùng tắm. Dùng cho lau sàn, dội bồn cầu, rửa xe là hợp lý hơn, nhất là nhà có trẻ nhỏ hoặc người da nhạy cảm.
Có nên nối ống thải RO vào bồn nước để dùng lại không?
Không nên đổ nước thải trở lại bồn chứa nước sinh hoạt chung, vì làm tăng khoáng của cả nguồn nước, và máy lọc lại phải xử lý chính phần nước đó. Gom riêng vào can dùng cho lau dọn là cách an toàn và rõ ràng hơn.
Máy lọc chạy suốt đêm có tốn điện nhiều không?
Máy bơm của máy lọc gia đình có công suất nhỏ, nhưng chạy liên tục vẫn cộng thành tiền điện, và quan trọng hơn là xả nước thải không ngừng. Máy chạy không ngắt là dấu hiệu hỏng van hoặc bình áp, cần sửa sớm.
Nước thải RO có tưới cây được không?
Tưới thỉnh thoảng cho cây trồng đất thường không sao. Với cây chậu nhỏ hoặc tưới liên tục, khoáng có thể tích tụ trong đất, nên xen kẽ với nước thường. Không dùng tưới rau ăn sống nếu nguồn nước đầu vào là nước giếng chưa xét nghiệm.