Muốn biết chắc thiết bị nào ngốn điện, bạn cần đo từng món trong đúng khoảng thời gian phản ánh cách nhà mình dùng nó: tủ lạnh ít nhất một ngày đêm, máy giặt trọn một mẻ, tivi trọn một buổi tối. Đo năm phút rồi nhân lên là cách nhanh nhất để ra con số sai.
Bài này đưa ra một lịch bảy ngày dùng một chiếc ổ cắm đo điện năng và chiếc công tơ sẵn có của nhà, chỉ ra món nào đo trước, mỗi món đo bao lâu, ghi những cột gì, và cách đo thiết bị đấu thẳng vào đường điện mà không phải đụng vào dây. Cuối tuần, bạn có một bảng số đo thật thay cho bảng ước lượng, đủ để chọn việc cần đổi.
Chuẩn bị: một ổ cắm đo, một cuốn sổ và vài nguyên tắc an toàn
Ổ cắm đo điện năng là thiết bị cắm vào ổ tường, thiết bị cần đo cắm vào nó. Màn hình cho xem công suất tức thời (W) và điện năng cộng dồn (kWh) kể từ lúc bắt đầu. Loại phổ biến chịu được dòng khoảng 10 A hoặc 16 A tuỳ máy; xem thông số ghi trên thân và không cắm thiết bị vượt mức đó. Với lưới 220 V, 10 A tương ứng khoảng 2.200 W.
Không dùng ổ cắm đo cho thiết bị đấu thẳng vào đường điện như bình nóng lạnh âm tường, quạt trần, điều hoà có aptomat riêng. Những món này đo bằng công tơ, sẽ nói ở phần sau. Không tháo phích, không nối dây, không dùng ổ chia nhiều tầng cắm chồng để đo.
Chuẩn bị một cuốn sổ có năm cột: tên thiết bị, giờ bắt đầu, giờ kết thúc, kWh cộng dồn, ghi chú về cách dùng trong lúc đo (bật mấy giờ, chế độ gì, mấy người dùng). Cột ghi chú quan trọng không kém con số, vì cùng một máy giặt, mẻ nước lạnh và mẻ nước nóng chênh nhau nhiều lần.
Trước khi đo mỗi món, nhấn nút xoá số cộng dồn trên ổ cắm đo hoặc ghi lại số đầu để trừ. Chụp ảnh màn hình mỗi lần ghi để đối chiếu khi chép nhầm.
Mỗi loại thiết bị nên đo trong bao lâu
Nguyên tắc là đo đủ một chu kỳ sử dụng thật. Bảng sau là thời lượng gợi ý; thông số tham khảo tuỳ máy.
| Loại thiết bị | Thời lượng đo gợi ý | Vì sao | Ghi chú kèm theo |
|---|---|---|---|
| Tủ lạnh, tủ đông | 48–72 giờ, có ít nhất một ngày thường | Máy nén chạy theo chu kỳ, ngày nhiều lần mở cửa tốn hơn | Số lần mở cửa, có cho đồ nóng vào không |
| Máy giặt | Trọn một mẻ cho mỗi chế độ hay dùng | Mẻ nước nóng và mẻ nước thường khác nhau xa | Chế độ, nhiệt độ nước, khối lượng đồ |
| Nồi cơm điện | Một lần nấu cộng thời gian giữ ấm thực tế | Giữ ấm nhiều giờ có thể ngang lần nấu | Giờ nấu, giờ rút điện |
| Tivi, đầu thu, loa | Trọn một buổi tối | Độ sáng và nội dung làm công suất dao động | Độ sáng, thời gian chờ sau khi tắt |
| Máy tính để bàn | Một ngày làm việc hoặc học | Lúc rảnh và lúc nặng khác nhau | Có màn hình phụ, loa không |
| Ấm siêu tốc, máy sấy tóc | Một lần dùng điển hình | Công suất cao nhưng ngắn | Lượng nước, số phút |
| Quạt cây | Một đêm ở mức hay dùng | Mỗi mức gió một công suất | Mức gió, có hẹn giờ không |
Với tủ lạnh, nếu ổ cắm đo cho 2,6 kWh sau 48 giờ, bạn chia đôi ra khoảng 1,3 kWh mỗi ngày, nhân 30 ra khoảng 39 kWh mỗi tháng. Đó là số của nhà bạn, với thói quen và nhiệt độ phòng của nhà bạn, đáng tin hơn bất kỳ con số tham khảo nào.
Lịch bảy ngày: một ổ cắm đo, mỗi ngày một nhóm
Lịch dưới đây giả định bạn chỉ có một ổ cắm đo. Có hai cái thì rút ngắn còn bốn ngày.
- Ngày 1–2 (thứ Bảy, Chủ nhật): cắm tủ lạnh qua ổ cắm đo từ sáng thứ Bảy. Cuối tuần cả nhà ở nhà, mở tủ nhiều, nên kết quả là mức cao của tủ. Tối Chủ nhật đọc số lần một, để tiếp.
- Ngày 3 (thứ Hai): sáng đọc tủ lạnh lần hai, có đủ một ngày thường. Chuyển ổ cắm đo sang máy giặt, chạy mẻ hay dùng nhất. Xong mẻ, xoá số, chuyển sang nồi cơm cho bữa tối, đo đến khi rút điện.
- Ngày 4 (thứ Ba): đo tivi cùng đầu thu hoặc loa cắm chung một ổ chia, từ chiều đến lúc đi ngủ, rồi để qua đêm để biết phần điện chờ.
- Ngày 5 (thứ Tư): đo máy tính để bàn hoặc góc làm việc của người dùng nhiều nhất trong một ngày.
- Ngày 6 (thứ Năm): đo các thiết bị công suất cao dùng ngắn: ấm siêu tốc một lần đun, máy sấy tóc một lần dùng, bàn là một buổi. Ghi số phút để tính theo tuần.
- Ngày 7 (thứ Sáu): đo một chiếc quạt qua đêm ở mức hay dùng. Tối cùng ngày, dùng công tơ đo phần điện chạy nền và thiết bị đấu thẳng, như mục sau.
Chép tất cả về cùng đơn vị kWh mỗi tháng. Đến đây bạn đã có số đo thật của các món cắm phích, còn lại là những món phải đo qua công tơ.
Đo thiết bị đấu thẳng bằng công tơ mà không phải đụng vào dây
Bình nóng lạnh, điều hoà, máy bơm, quạt trần không cắm qua ổ cắm đo được. Cách đo an toàn là dùng chính công tơ của nhà, chỉ gạt công tắc, cầu dao của thiết bị như bình thường, không mở nắp tủ điện, không chạm dây.
Chọn lúc trong nhà ít thiết bị chạy, chẳng hạn chiều ngày thường. Tắt những thứ có thể tắt, ghi lại chỉ số công tơ, đợi 30 phút, ghi lại lần nữa. Hiệu số là phần chạy nền. Sau đó bật riêng thiết bị cần đo, chẳng hạn bình nóng lạnh vừa xả bớt nước nóng, ghi chỉ số lúc bắt đầu và lúc bình ngắt. Trừ đi phần nền tương ứng với cùng số phút, phần còn lại là điện bình nóng lạnh dùng cho lần đun đó.
Ví dụ giả định: phần nền đo được 0,05 kWh trong 30 phút. Bình đun 40 phút, công tơ tăng 1,7 kWh. Phần nền trong 40 phút khoảng 0,05 × 40 ÷ 30 ≈ 0,07 kWh. Điện bình nóng lạnh dùng khoảng 1,7 − 0,07 = 1,63 kWh cho lần đun đó.
Công tơ điện tử thường hiển thị đến một chữ số thập phân hoặc hơn; công tơ cơ cũ chỉ đến số nguyên nên phải đo lâu hơn mới đủ chính xác. Nếu nhà có ứng dụng xem sản lượng theo giờ, việc đo càng dễ.
Đọc kết quả: những con số nói gì
So với nhãn máy. Số đo thấp hơn nhiều so với công suất nhãn nhân giờ bật là bình thường với thiết bị chạy theo chu kỳ. Số đo cao bất thường, chẳng hạn tủ lạnh ra gấp đôi mức tham khảo của loại tủ đó, là dấu hiệu cần xem lại ron cửa, chỗ đặt tủ, dàn nóng phía sau.
Xem phần điện chờ. Ổ cắm đo để qua đêm khi tivi đã tắt cho biết phần điện chờ. Nếu cụm tivi, đầu thu, loa ăn vài oát suốt đêm thì đó là thông tin để quyết định, không phải lý do hoảng hốt.
Nhìn giờ giữ ấm. Nồi cơm giữ ấm từ trưa đến tối, bình nước nóng giữ nhiệt cả ngày thường lộ ra là phần đáng kể hơn lần nấu, lần đun chính.
Xếp lại bảng. Thay cột ước lượng trong bảng kiểm kê bằng cột số đo. Thứ tự ba món đứng đầu thường thay đổi so với lúc đoán. Món nào lệch xa ước lượng nhất là món đáng tìm hiểu nhất, vì hoặc bạn đã đoán sai cách nhà mình dùng nó, hoặc máy đang chạy khác bình thường.
Những lỗi làm số đo sai và cách tránh
Phần lớn số đo lệch không do dụng cụ mà do cách đo. Trước khi tin một con số, rà lại năm điểm sau:
- Đo quá ngắn. Năm phút nhìn công suất tức thời của tủ lạnh rồi nhân 24 giờ cho kết quả vô nghĩa, vì có thể đúng lúc máy nén đang chạy hoặc đang nghỉ. Luôn dùng số kWh cộng dồn qua đủ chu kỳ.
- Quên xoá số cũ. Ổ cắm đo vẫn giữ số cộng dồn từ lần trước. Chụp màn hình trước khi bắt đầu hoặc xoá về không, nếu không bạn sẽ cộng nhầm điện của máy giặt vào nồi cơm.
- Đổi cách dùng trong lúc đo. Tuần đo không phải tuần diễn. Nếu cả nhà bỗng tắt tivi sớm vì biết đang đo, số đo sẽ thấp hơn thực tế và mọi tính toán sau đó lệch theo.
- Đo ngày bất thường. Ngày có khách, ngày nắng nóng kỷ lục, ngày mất điện giữa chừng đều làm số lệch. Ghi chú lại và đo bù một ngày khác nếu cần.
- Cắm nhiều thiết bị qua một ổ đo mà không ghi. Đo chung tivi, đầu thu, loa là được, miễn ghi rõ trong sổ. Đến lúc so sánh trước và sau, phải đo đúng cùng một cụm như lần đầu.
Một số đo cẩn thận đáng giá hơn mười số đo vội. Nếu phải chọn, đo ít thiết bị hơn nhưng đo đủ thời lượng.
Sau tuần đo: đổi một việc, đo lại một tuần
Mục đích của tuần đo là chọn đúng việc cần đổi. Lấy món đứng đầu bảng, viết ra một thay đổi cụ thể, làm trong bảy ngày rồi đo lại bằng đúng cách đã đo. Chẳng hạn nồi cơm giữ ấm sáu tiếng mỗi ngày: thay bằng nấu gần giờ ăn và rút điện khi xong, đo lại xem mỗi ngày bớt được bao nhiêu kWh.
Giữ nguyên điều kiện đo giữa hai lần: cùng thời lượng, cùng kiểu ngày, cùng số người. Nếu tuần sau trời nóng hơn hẳn, kết quả của tủ lạnh và quạt sẽ bị lệch; ghi chú lại để khỏi kết luận nhầm.
Ghi cả những thay đổi không mang lại gì. Biết một việc không đáng làm cũng là kết quả, giúp cả nhà khỏi tốn công giữ một thói quen vô ích chỉ vì nghe nói nó tiết kiệm.
Cuối cùng, cất ổ cắm đo ở chỗ dễ lấy. Mỗi khi mua thiết bị mới, đo nó một chu kỳ ngay tuần đầu để có số gốc; vài năm sau đo lại, bạn sẽ biết máy có đang yếu đi không.
Câu hỏi thường gặp
Ổ cắm đo điện năng có chính xác không?
Đủ chính xác cho mục đích so sánh trong gia đình, nhất là khi đo lâu. Sai số tuỳ máy; với thiết bị công suất rất nhỏ vài oát, số hiển thị kém tin hơn. Bạn có thể đối chiếu bằng cách đo một thiết bị lớn bằng cả ổ cắm đo lẫn công tơ cùng lúc.
Có cắm điều hoà qua ổ cắm đo được không?
Chỉ khi điều hoà dùng phích cắm thường và công suất nằm trong mức dòng mà ổ cắm đo chịu được. Nhiều điều hoà đấu vào aptomat riêng, khi đó đo bằng công tơ. Nếu ổ cắm đo nóng lên khi dùng, rút ra ngay và chuyển sang cách đo bằng công tơ.
Đo tủ lạnh một ngày có đủ không?
Một ngày cho con số tạm dùng được, nhưng nên đo cả ngày thường lẫn cuối tuần vì số lần mở cửa khác nhau. Đo 48 đến 72 giờ rồi chia trung bình sẽ ổn định hơn. Tránh đo ngay sau khi vừa dồn nhiều thực phẩm mới vào tủ.
Công tơ cơ cũ đọc số không có thập phân thì đo thế nào?
Đo lâu hơn để sai số làm tròn bớt ảnh hưởng, chẳng hạn đo phần nền suốt một đêm thay vì 30 phút. Công tơ cơ có đĩa quay, có thể đếm số vòng trong một khoảng thời gian rồi quy đổi theo hằng số vòng trên mặt công tơ.
Có nên mua nhiều ổ cắm đo để đo cùng lúc?
Một hoặc hai cái là đủ cho phần lớn gia đình. Đo xong một tuần, thiết bị này chủ yếu dùng khi mua máy mới hoặc kiểm tra định kỳ. Nếu muốn theo dõi lâu dài, cân nhắc xem công tơ nhà đã có dữ liệu theo giờ trên ứng dụng chưa.
Đo xong thấy số lạ thì làm gì?
Đo lại trong điều kiện giống hệt để loại trừ nhầm lẫn. Nếu vẫn lạ, chẳng hạn tủ lạnh tốn gấp đôi bình thường hay bình nóng lạnh đun liên tục, gọi thợ có chuyên môn kiểm tra. Không tự tháo vỏ máy hay mở bảng điện.