LangPhi.comLãng Phí
Thói quen tiết kiệm cả nhà

Tiết kiệm hay keo kiệt trong nhà: những khoản không nên cắt khi chống lãng phí

Chống lãng phí không phải cắt mọi thứ: những khoản nên giữ như đèn học, mát cho người già, thực phẩm an toàn, an toàn điện gas, và cách cân khi cả nhà bất đồng.

Elderly man resting in a rattan chair under a spinning ceiling fan while his daughter brings a glass of water, hot afternoon in a Huế house, shutters half closed

Tiết kiệm là bớt phần không mang lại gì cho ai; keo kiệt là cắt cả phần đang giữ cho cả nhà khoẻ, an toàn và dễ chịu. Một gia đình chống lãng phí tốt vẫn bật điều hoà cho ông bà trong đợt nắng gắt, vẫn để đèn đủ sáng cho con học, vẫn bỏ đi thức ăn đã có mùi lạ, vẫn gọi thợ khi bếp gas có vấn đề. Cái họ cắt là đèn sáng trong phòng trống, vòi chảy khi không ai dùng, rau mua thừa rồi héo.

Bài này đi qua những khoản không nên cắt, vì sao cắt chúng lại thành lãng phí theo cách khác, những dấu hiệu cho thấy việc tiết kiệm trong nhà đang đi quá đà, và cách cả nhà ngồi lại cân nhắc khi có người muốn bớt mà người khác không chịu.

Ranh giới nằm ở đâu: hỏi "khoản này mang lại gì?"

Câu hỏi giúp phân biệt rõ nhất là: khoản điện, nước, tiền này đang mang lại gì cho ai? Đèn phòng khách sáng khi cả nhà đã lên tầng không mang lại gì, nên tắt là đúng. Đèn bàn học sáng khi con đang làm bài mang lại ánh sáng cần thiết cho mắt con, nên giữ. Hai chiếc đèn cùng tiêu điện như nhau, nhưng một chiếc là lãng phí, chiếc kia là chi tiêu có ích.

Keo kiệt thường bắt đầu khi người ta chỉ nhìn con số mà quên câu hỏi ấy. Thấy hoá đơn tăng, họ cắt luôn thứ dễ cắt nhất mà không hỏi nó có cần không. Người bị cắt thường là những người ít lên tiếng trong nhà: ông bà ngại phiền con cháu, trẻ con chưa biết đòi, người giúp việc không dám nói.

Một dấu hiệu khác của keo kiệt là đổi tiền lấy công sức hoặc sức khoẻ một cách không cân xứng. Đi xa thêm vài cây số để mua rẻ hơn một chút, đứng giặt tay cả buổi để đỡ vài số điện, ăn đồ để lâu để khỏi phải bỏ. Chống lãng phí đúng nghĩa tính cả thời gian, sức lực và sức khoẻ của người trong nhà vào phép tính.

Cũng cần phân biệt tiết kiệm với việc dồn phần khó chịu sang người khác. Một người tắt điều hoà phòng chung để đỡ tiền, trong khi chính mình ngồi phòng riêng có máy lạnh, không phải đang tiết kiệm cho gia đình mà đang chuyển chi phí thành cái nóng của người khác. Một phép thử đơn giản: nếu khoản cắt giảm chỉ khiến người đề xuất chịu thiệt, nhiều khả năng đó là tiết kiệm thật; nếu nó khiến người khác chịu thiệt còn người đề xuất thì không, nên xem lại.

Những khoản không nên cắt

Mát và ấm cho người già, trẻ nhỏ, người ốm. Người cao tuổi và trẻ nhỏ chịu nóng, chịu lạnh kém hơn người trưởng thành khoẻ mạnh. Trong những đợt nắng nóng gay gắt ở miền Bắc, miền Trung, việc bật điều hoà hay quạt đủ mát cho ông bà là cần thiết, không phải lãng phí. Có thể tiết kiệm bằng cách đóng rèm, hẹn giờ, đặt nhiệt độ vừa phải, nhưng không nên cắt hẳn.

Ánh sáng đủ cho học tập, đọc sách và làm việc. Học dưới đèn quá tối khiến mắt phải điều tiết nhiều và nhanh mỏi. Bóng đèn LED hiện nay tiêu thụ ít điện, nên chênh lệch giữa đèn đủ sáng và đèn tù mù chỉ là vài oát. Đây là khoản không đáng để bớt.

Thực phẩm an toàn. Thức ăn có mùi lạ, đổi màu, có nấm mốc hay đã để ngoài nhiệt độ phòng quá lâu thì nên bỏ, dù tiếc. Một lần đau bụng phải nghỉ học, nghỉ làm, đi khám tốn kém hơn nhiều lần giá trị bát canh. Cách chống lãng phí thực phẩm đúng là mua vừa và nấu vừa từ đầu, không phải ăn bằng được đồ đã hỏng.

Bảo dưỡng và an toàn điện, gas. Thay dây dẫn gas đã nứt, sửa ổ điện chập chờn, gọi thợ kiểm tra bình nóng lạnh có dấu hiệu rò điện: những khoản này không bao giờ là lãng phí. Tiếc tiền công thợ để rồi gặp sự cố cháy nổ là kiểu tính toán thiệt nhất có thể có.

Nước sạch cho vệ sinh cá nhân. Rửa tay đủ lâu bằng xà phòng, tắm rửa sạch sẽ, giặt đồ lót và khăn mặt thường xuyên là chuyện sức khoẻ. Có thể bớt nước bằng cách khoá vòi khi xoa xà phòng, nhưng không nên bớt số lần rửa tay hay tắm.

Những dịp gắn kết gia đình. Bữa cơm có món ngon cuối tuần, một chuyến đi chơi gần, sinh nhật nho nhỏ cho con: đây là những chi tiêu mang lại niềm vui và kỷ niệm. Chống lãng phí ở chỗ khác chính là để có tiền cho những việc như thế này.

Phân biệt nhanh: bớt được hay nên giữ

Bảng dưới đặt cạnh nhau một số tình huống quen thuộc. Cột giữa là phần lãng phí có thể bớt, cột phải là phần nên giữ vì nó phục vụ một nhu cầu thật.

Tình huốngPhần có thể bớtPhần nên giữ
Điều hoà mùa hèBật khi phòng không có người, để nhiệt độ quá thấp, mở cửa khi đang chạyBật cho người già, trẻ nhỏ, người ốm trong ngày nóng gắt; bật để ngủ đủ giấc
Đèn trong nhàĐèn phòng trống, đèn trang trí sáng suốt đêmĐèn học, đèn cầu thang ban đêm cho người già đi lại an toàn
Nước nóngĐể bình nóng lạnh bật cả ngày, tắm quá lâuNước ấm cho trẻ nhỏ, người già tắm mùa lạnh
Thực phẩmMua thừa, nấu quá nhiều, để quên trong tủ lạnhBỏ đồ đã hỏng, mua đủ rau, đạm cho bữa ăn cân bằng
Sửa chữaMua đồ mới khi đồ cũ chỉ cần sửa nhỏGọi thợ cho việc điện, gas; thay linh kiện an toàn
Đi lạiChạy xe chỉ để mua một món lẻ, chạy vòng vì không lên kế hoạchĐưa đón trẻ an toàn, đi khám khi cần

Để ý rằng trong hầu hết các dòng, cách tiết kiệm không phải là bỏ hẳn mà là dùng đúng lúc, đúng người. Đó là khác biệt lớn nhất giữa tiết kiệm và keo kiệt: tiết kiệm sắp xếp lại việc dùng, keo kiệt cắt đi việc dùng.

Dấu hiệu việc tiết kiệm trong nhà đang đi quá đà

Đôi khi, một người trong nhà bắt đầu tiết kiệm với ý tốt rồi dần đi quá giới hạn mà không nhận ra. Một vài dấu hiệu đáng để ý:

  • Có người trong nhà ngại bật quạt, bật đèn vì sợ bị nói, kể cả khi thật sự cần.
  • Trẻ con hoặc ông bà phải chịu nóng, chịu lạnh, ăn đồ để lâu trong khi người lớn khác vẫn dùng bình thường.
  • Việc tiết kiệm trở thành chủ đề tranh cãi thường xuyên trong bữa cơm, làm bữa ăn căng thẳng.
  • Có người bắt đầu giấu việc mình dùng, như lén bật điều hoà khi người kia đi vắng.
  • Những việc sửa chữa an toàn bị trì hoãn mãi vì "còn dùng được", trong khi có dấu hiệu nguy hiểm như mùi gas, ổ điện nóng, dây điện sờn.
  • Người tiết kiệm nhiều nhất cảm thấy mệt mỏi, cáu gắt, như thể phải canh chừng cả nhà.
  • Con nói với bạn bè rằng nhà mình "cái gì cũng không được dùng".

Nếu thấy hai, ba dấu hiệu trên, đã đến lúc cả nhà ngồi lại. Mục tiêu không phải tìm lỗi người tiết kiệm, vì họ thường xuất phát từ lo lắng thật về chi tiêu, mà là cùng nhau tìm chỗ bớt hợp lý hơn để ai cũng dễ chịu.

Khi cả nhà bất đồng: cân nhắc theo bốn câu hỏi

Tranh luận về tiết kiệm trong gia đình thường không phải vì ai đúng ai sai mà vì mỗi người nhìn từ một phía. Khi có bất đồng về một khoản cụ thể, thử cùng trả lời bốn câu theo thứ tự:

  1. Khoản này phục vụ nhu cầu gì, của ai? Ví dụ: bật điều hoà phòng ông ban đêm phục vụ giấc ngủ của ông trong mùa nóng.
  2. Nếu cắt, ai chịu thiệt và thiệt gì? Ông ngủ kém, mệt mỏi ban ngày, có thể ảnh hưởng sức khoẻ.
  3. Có cách nào giữ được nhu cầu mà bớt được phần thừa không? Đặt nhiệt độ vừa phải, hẹn giờ tắt lúc gần sáng, đóng rèm từ chiều, vệ sinh lưới lọc để máy chạy hiệu quả.
  4. Phần tiết kiệm được là bao nhiêu nếu tính bằng số? Dùng công suất máy và số giờ giảm để ước tính kWh, nhân với một đơn giá giả định, rồi đặt cạnh phần thiệt ở câu hai.

Thường thì câu ba giải quyết được phần lớn bất đồng: cả nhà giữ được nhu cầu và vẫn bớt được một phần. Khi câu bốn cho ra con số nhỏ so với cái thiệt ở câu hai, đó là khoản nên giữ. Đặt mọi thứ thành con số giúp cuộc nói chuyện bớt cảm xúc và dễ đi đến đồng thuận hơn.

Tiết kiệm để làm gì: giữ đúng mục đích

Chống lãng phí trong nhà có ý nghĩa khi nó phục vụ một mục đích cả nhà cùng hiểu: có thêm tiền cho việc học của con, cho một chuyến về quê, cho khoản dự phòng khi có việc bất ngờ, hay đơn giản là cho cảm giác nhẹ nhõm khi hoá đơn không tăng vọt. Khi mục đích rõ, mọi người dễ chấp nhận bớt những thứ thừa, và cũng dễ thấy những khoản nào không nên đụng vào.

Khi tiết kiệm trở thành mục đích tự thân, nghĩa là bớt chỉ để bớt, nó dễ trượt sang keo kiệt. Người ta bắt đầu thấy mọi chi tiêu là xấu, kể cả những chi tiêu làm cuộc sống tốt hơn. Gia đình nào cũng có lúc rơi vào trạng thái này, nhất là sau một giai đoạn khó khăn về tiền bạc.

Một cách đơn giản để giữ đúng hướng là thỉnh thoảng nhìn lại: những gì cả nhà đã bớt được trong vài tháng qua có làm ai khó chịu không, và phần tiền dư ra đã được dùng vào việc gì. Nếu câu trả lời là không ai khó chịu và phần dư được dùng cho điều cả nhà quý, bạn đang tiết kiệm đúng cách.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao góp ý khi bố mẹ già quá tiết kiệm, không chịu bật quạt dù trời rất nóng?

Người lớn tuổi thường tiết kiệm vì thói quen từ thời khó khăn, nên tranh luận về tiền ít tác dụng. Hãy nói từ góc sức khoẻ và sự yên tâm của con cháu, đề nghị những cách vừa mát vừa đỡ tốn như hẹn giờ, quạt hướng đúng chỗ, và có thể tự bật giúp khi trời nóng gắt.

Có nên tắt bình nóng lạnh hoàn toàn vào mùa hè không?

Ở nhiều vùng miền Nam và trong những tháng nóng ở miền Bắc, nước máy đủ ấm để tắm và nhiều gia đình tắt bình nóng lạnh mà không ai thấy khó chịu. Nhưng nếu nhà có trẻ sơ sinh, người già hay người ốm cần nước ấm, nên giữ và chỉ bật trước giờ tắm thay vì bật cả ngày.

Thức ăn thừa để qua đêm có ăn được không, hay bỏ là lãng phí?

Thức ăn đã nấu chín, để nguội nhanh và cất ngăn mát tủ lạnh đúng cách thường dùng được trong thời gian ngắn, nên hâm nóng kỹ trước khi ăn. Thức ăn để ngoài nhiệt độ phòng nhiều giờ, có mùi chua, nhớt hay đổi màu thì nên bỏ. An toàn thực phẩm luôn đứng trước chuyện tiếc của.

Tiết kiệm có nên bớt cả tiền ăn uống không?

Có thể bớt phần lãng phí trong ăn uống như mua thừa, nấu dư, gọi đồ ăn ngoài vì lười lên kế hoạch. Nhưng không nên bớt chất lượng bữa ăn đến mức thiếu rau, thiếu đạm, nhất là với trẻ đang lớn và người già. Chi tiêu cho bữa ăn đủ chất là một trong những khoản đáng giữ nhất.

Vợ chồng một người tiết kiệm, một người thoáng thì dung hoà thế nào?

Hãy bắt đầu từ những khoản cả hai đồng ý là lãng phí, như đèn phòng trống hay rau héo, rồi mới bàn những khoản còn bất đồng. Dùng bốn câu hỏi trong bài để cân từng khoản một, và chấp nhận rằng mỗi người được giữ vài thói quen mình thấy quan trọng.

Làm sao biết mình đang tiết kiệm quá đà?

Dấu hiệu rõ nhất là có người trong nhà khó chịu, ngại dùng thứ mình cần, hoặc việc tiết kiệm gây căng thẳng thường xuyên. Một dấu hiệu khác là bạn dành nhiều thời gian, công sức để đỡ một khoản rất nhỏ. Khi đó, hãy lùi lại và tập trung vào vài chỗ lãng phí lớn nhất thay vì canh từng thứ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138