Khi đồ chơi tràn khắp nhà mà con chỉ quanh quẩn với vài món, vấn đề thường không nằm ở con mà ở số đồ chơi người lớn đưa vào nhà mỗi tháng. Trước khi mua thêm hay dọn bớt, hai tuần quan sát xem con thật sự chơi gì sẽ cho bạn câu trả lời rõ hơn mọi lời khuyên.
Bài này dành cho cha mẹ có con từ khoảng một đến mười tuổi. Bạn sẽ có cách quan sát nhẹ nhàng không làm con để ý, cách tìm xem đồ chơi đang vào nhà theo những đường nào, vài luật đơn giản cho người lớn khi mua, và cách nói chuyện với ông bà, họ hàng về quà tặng mà không mất lòng. Không có điểm số, không có phạt; mục tiêu là con chơi vui hơn với ít đồ hơn, và cha mẹ bớt tiền chi cho những món chơi một hôm rồi thôi.
Vì sao nhiều đồ chơi không làm con chơi nhiều hơn
Nhiều cha mẹ để ý một chuyện quen thuộc: món đồ chơi mới được chơi say sưa vài ngày, sau đó nằm cùng đống đồ cũ. Đó là đặc điểm bình thường của trẻ, không phải con hư hay chóng chán khác thường. Trẻ bị cuốn hút bởi cái mới, và khi cái mới thành quen, sự chú ý chuyển đi chỗ khác.
Khi trong nhà có quá nhiều đồ, cái mới xuất hiện liên tục, nên con ít có dịp quay lại chơi sâu với một món. Những người làm giáo dục mầm non thường chia sẻ quan sát rằng trẻ chơi lâu và sáng tạo hơn khi trước mặt chỉ có một số ít món, đặc biệt là những món chơi được nhiều cách như khối gỗ, đồ hàng, vải, hộp. Đống đồ chơi ngổn ngang còn làm việc dọn dẹp thành gánh nặng cho cả con lẫn cha mẹ.
Về tiền, đồ chơi là nhóm hàng dễ chi thừa vì mỗi món không đắt, lại có nhiều dịp để mua: sinh nhật, Tết, Trung thu, ngày thiếu nhi, đi siêu thị, đi chơi cuối tuần. Cộng một năm, con số có thể lớn hơn nhiều so với cảm giác của cha mẹ.
Hai tuần quan sát: con thật sự chơi những món nào
Quan sát không phải để chấm con, mà để người lớn biết món nào đang có ích. Làm nhẹ nhàng, không hỏi con liên tục, không bình luận trước mặt con.
- Chọn hai tuần sinh hoạt bình thường, không rơi vào dịp lễ hay sinh nhật, khi đồ chơi mới vừa đổ về.
- Mỗi tối, khi dọn đồ cùng con hoặc sau khi con ngủ, ghi nhanh tên những món con đã chơi trong ngày. Chỉ ghi món con chủ động chọn, không ghi món người lớn đưa cho.
- Đánh dấu những món con chơi lâu, ví dụ quay lại nhiều lần trong ngày hoặc chơi liền một lúc lâu.
- Cuối hai tuần, chia đồ chơi trong nhà thành ba nhóm: chơi nhiều, thỉnh thoảng chơi, không chạm tới.
- Đếm số món mỗi nhóm và nhìn xem nhóm chơi nhiều có điểm gì chung: chất liệu, kiểu chơi, độ tuổi.
Nhiều gia đình ngạc nhiên khi thấy nhóm chơi nhiều chỉ chiếm một phần nhỏ, và thường là những món đơn giản, rẻ tiền, thậm chí không phải đồ chơi như nồi nhựa, hộp giấy, chăn gối. Ví dụ giả định: trong nhà có khoảng 120 món, con chủ động chơi 18 món trong hai tuần, trong đó 7 món chơi nhiều. Đó là dữ liệu quý cho lần mua sau.
Đồ chơi đang vào nhà theo những đường nào
Muốn bớt đồ chơi thừa, cần biết chúng đến từ đâu. Thử nhớ lại trong ba tháng gần nhất, hoặc ghi lại trong ba tháng tới, mỗi món mới vào nhà theo đường nào.
| Đường vào | Đặc điểm | Cách điều chỉnh |
|---|---|---|
| Cha mẹ mua theo dịp | Có chủ đích, thường món giá trị cao hơn | Chọn dựa trên nhóm con chơi nhiều |
| Cha mẹ mua tiện tay | Ở siêu thị, chợ đêm, khu vui chơi, đi qua quầy là mua | Đặt luật trước khi ra khỏi nhà |
| Quà của ông bà, họ hàng | Nhiều và khó kiểm soát, thường dồn vào sinh nhật, Tết | Gợi ý quà cụ thể từ trước |
| Đồ chơi đi kèm | Trong gói bánh, suất ăn trẻ em, quà khuyến mãi | Từ chối nhẹ khi có thể, không giữ món hỏng |
| Trò gắp thú, phần thưởng ở khu vui chơi | Tốn tiền, món nhận được chất lượng thấp | Thống nhất trước số lượt hoặc thay hoạt động khác |
| Đồ cũ được cho lại | Miễn phí nhưng dễ nhận quá nhiều | Chỉ nhận món hợp tuổi, còn tốt |
Thường một hai đường vào chiếm phần lớn đồ thừa. Có nhà phần lớn là quà họ hàng, có nhà là mua tiện tay khi đi siêu thị. Điều chỉnh đúng đường đó hiệu quả hơn nhiều so với cố gắng siết chung.
Luật cho người lớn khi mua đồ chơi
Mua theo nhóm con chơi nhiều. Món mới nên cùng kiểu với những món con đang chơi lâu, ví dụ thêm vài khối cho bộ khối gỗ đang dùng, thay vì một món hoàn toàn khác chỉ vì đang được quảng cáo.
Không mua đồ chơi tiện tay khi đi siêu thị. Thống nhất với con trước khi ra khỏi nhà: hôm nay đi mua đồ ăn, không mua đồ chơi. Nói rõ và nhẹ nhàng, giữ đúng lời cả hai phía. Trẻ thường dễ chấp nhận hơn khi biết trước.
Một món vào, một món nghỉ. Khi có món mới, cùng con chọn một món ít chơi để cất đi hoặc tặng em bé khác. Con được quyết món nào, người lớn không ép.
Chọn món chơi được lâu theo độ tuổi. Đọc khuyến cáo độ tuổi trên bao bì để chọn đúng giai đoạn và an toàn. Món có thể chơi nhiều cách thường dùng được lâu hơn món chỉ có một chức năng như bấm nút phát nhạc.
Thay một phần quà bằng trải nghiệm. Một buổi đi công viên, đi thư viện, nấu bánh cùng nhau cũng là quà, không tốn chỗ trong nhà, và con thường nhớ lâu hơn món đồ.
Nói chuyện với ông bà, họ hàng về quà tặng
Quà của người thân là đường vào khó điều chỉnh nhất, vì đi kèm tình cảm. Ông bà mua đồ chơi cho cháu là niềm vui của ông bà, và từ chối thẳng dễ làm người lớn buồn. Cách nhẹ nhàng hơn là gợi ý trước khi tới dịp, thay vì phản ứng khi quà đã mua về.
Trước sinh nhật hay Tết vài tuần, cha mẹ có thể chia sẻ một vài món con đang thích và đang cần, cụ thể đến từng loại: thêm bộ màu sáp vì con đang mê vẽ, một cuốn truyện tranh, một đôi dép đi mưa. Với người thích tự chọn, có thể kể kiểu đồ chơi con hay chơi lâu, ví dụ đồ chơi xếp hình, đồ hàng, bóng. Nhiều ông bà vui khi biết món quà của mình được con dùng thật.
Một cách khác được nhiều gia đình dùng là gom quà của họ hàng vào một món lớn hơn con thật sự cần, như chiếc xe đạp hay bộ sách, mỗi người góp một phần. Cũng có thể đề nghị quà là một buổi đi chơi cùng ông bà. Khi quà đã về mà con không dùng, cha mẹ có thể để dành cho dịp khác hoặc tặng lại một cách kín đáo, không cần nhắc lại với người tặng.
Xử lý đồ chơi thừa cùng con, nhẹ nhàng
Sau phần quan sát, nhóm "không chạm tới" cần được xử lý. Làm cùng con, theo tốc độ của con, để con học cách quyết định chứ không phải mất đồ.
- Cất bớt một phần vào thùng để ở chỗ con không thấy, vài tuần sau đổi một ít ra. Đồ cất đi rồi lấy ra thường được chơi lại như món mới, mà không phải mua.
- Để con chọn món tặng cho em nhỏ trong họ hàng hay bạn hàng xóm. Trẻ thường vui khi được làm người cho đi, nhất là khi biết món đó sẽ được em khác chơi.
- Bỏ món hỏng, thiếu chi tiết, có cạnh sắc vì lý do an toàn, kể cả khi con còn tiếc; giải thích lý do bằng lời đơn giản.
- Không xử lý món con đang gắn bó, kể cả khi trông cũ kỹ. Con gấu bông đã sờn có thể là món quan trọng nhất với con.
- Không dùng việc bỏ đồ chơi như hình phạt, không so sánh con với anh chị em hay bạn khác.
Khi đồ chơi bày ra ít hơn, việc dọn dẹp cuối ngày cũng nhẹ hơn, và con có thể tự làm phần lớn. Đó là một lợi ích ít người tính tới.
Đo lại sau ba tháng
Sau ba tháng áp dụng các luật, lặp lại hai tuần quan sát. So số món con chủ động chơi với lần trước, và quan trọng hơn là xem những món mới vào nhà trong ba tháng có nằm trong nhóm chơi nhiều không. Nếu phần lớn món mới được con chơi thường xuyên, cách chọn của gia đình đang đúng hướng.
Có thể thêm một con số đơn giản: số món đồ chơi mới vào nhà trong ba tháng, chia theo đường vào. Ví dụ giả định: ba tháng trước có 25 món mới, trong đó 11 món mua tiện tay, 8 món quà họ hàng; ba tháng này có 9 món mới, 2 món mua tiện tay, 4 món quà họ hàng theo gợi ý. Số món giảm mà con vẫn vui chơi như cũ, thậm chí tập trung hơn.
Nếu con đã đủ lớn, khoảng sáu bảy tuổi trở lên, có thể cho con cùng tham gia phần đếm một cách vui vẻ, như một trò chơi thám tử tìm xem món nào được chơi nhiều nhất. Không biến nó thành bài kiểm tra, không khen chê theo số lượng. Trẻ hiểu được vì sao nhà mình chọn mua ít hơn thường dễ đồng ý hơn khi được rủ cùng quyết định.
Cuối cùng, nhớ rằng đồ chơi chỉ là một phần của việc chơi. Thời gian cha mẹ ngồi chơi cùng con, đọc truyện, ra công viên thường có ý nghĩa hơn bất kỳ món đồ nào, và không tốn đồng nào.
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu đồ chơi là vừa đủ cho một đứa trẻ?
Không có con số chung, vì tuỳ tuổi, chỗ ở và cách con chơi. Thay vì đếm tổng, hãy nhìn nhóm con chơi nhiều trong hai tuần quan sát; phần lớn trẻ chỉ cần một số ít món bày ra cùng lúc, phần còn lại có thể cất bớt và đổi dần.
Con khóc đòi đồ chơi ở siêu thị thì làm sao?
Bình tĩnh nhắc lại thoả thuận trước khi đi, gọi tên cảm xúc của con, và không đổi ý chỉ vì con khóc. Lần sau, nói trước rõ ràng hơn và nếu có thể, tránh đi qua quầy đồ chơi. Không quát mắng hay doạ con.
Có nên để con tự chọn đồ chơi để cho đi không?
Nên, với trẻ đủ lớn để hiểu, thường từ khoảng ba bốn tuổi trở lên. Cha mẹ có thể gợi ý vài món trong nhóm không chạm tới, để con chọn trong số đó. Món con muốn giữ thì tôn trọng.
Đồ chơi đắt tiền ít chơi có nên bán lại không?
Có thể bán lại món còn tốt, đủ chi tiết, để thu hồi một phần tiền và để món đó đến với trẻ khác. Nên hỏi ý con trước nếu con đủ lớn, và không bán món con đang gắn bó.
Ông bà cứ mua đồ chơi dù đã gợi ý thì sao?
Đón nhận vui vẻ trước mặt ông bà, sau đó cất bớt và đổi dần ra cho con chơi theo vòng. Có thể tiếp tục gợi ý nhẹ nhàng vào dịp sau, tập trung vào món con đang mê để ông bà thấy quà được dùng.
Đồ chơi trong gói bánh, suất ăn trẻ em có nên giữ không?
Những món này thường nhỏ, dễ hỏng, có khi không hợp tuổi. Giữ món con thật sự chơi, kiểm an toàn với trẻ nhỏ vì chi tiết nhỏ dễ nuốt, và không tích lại cả hộp.