Máy nhà bếp bị cất tủ không phải vì máy kém, mà vì công đoạn chuẩn bị, rửa và cất của nó tốn công hơn lợi ích nó mang lại trong nếp nấu thật của gia đình. Trước khi mua thêm một chiếc máy, hãy đếm xem những chiếc đang có được dùng bao nhiêu lần một tháng, và trả lời sáu câu hỏi về nếp bếp nhà mình.
Bài này nói về các máy nhỏ hay được mua theo trào lưu: máy làm sữa hạt, máy ép chậm, máy làm bánh mì, máy làm sữa chua, máy hút chân không, nồi nấu chậm, máy đánh trứng đứng, máy làm kem. Không bàn chuyện chọn máy hay so hãng, mà bàn chuyện có nên mua hay không, và tận dụng máy đã có như thế nào. Mọi con số trong bài là ví dụ giả định.
Vì sao máy bếp hay mua theo trào lưu rồi cất tủ
Nhìn vào cách máy bếp được giới thiệu, bạn sẽ thấy gần như luôn là cảnh thành phẩm: ly nước ép tươi, ổ bánh vàng ruộm, hũ sữa chua mịn. Hiếm khi thấy cảnh rửa lưới lọc, lau cối, chờ máy nguội để cất. Người mua hình dung lợi ích qua thành phẩm, còn chi phí công sức chỉ hiện ra khi đã dùng vài lần.
Một máy bếp thường đòi ba loại công: chuẩn bị nguyên liệu đúng cách máy cần, chờ máy chạy, và rửa, lau, cất. Máy ép chậm chẳng hạn, cắt trái cây theo kích cỡ, ép, rồi tháo và cọ lưới lọc mất thêm một khoảng thời gian không nhỏ. Nếu nhà vốn chỉ uống nước ép vài lần mỗi tháng, công sức đó lớn hơn lợi ích, và máy dần lên nóc tủ.
Còn một lý do ít được nói ra: nhiều chiếc máy được mua như một lời hứa với bản thân, rằng mình sẽ ăn uống lành mạnh hơn, sẽ tự làm bánh cho con, sẽ bớt mua đồ ăn sẵn. Lời hứa đó đáng quý, nhưng chiếc máy không tự thực hiện nó. Khi lịch làm việc vẫn bận như cũ, máy nằm đó như một lời nhắc khiến người mua thấy áy náy mỗi lần mở tủ.
Thêm vào đó, nhiều máy làm được việc mà dụng cụ có sẵn trong bếp cũng làm được, chỉ chậm hơn chút. Sữa chua ủ được bằng nồi cơm điện hay thùng xốp giữ ấm, nước ép làm được bằng máy xay rồi lọc. Khi máy chuyên dụng không vượt hẳn cách cũ về công sức, người ta quay về cách cũ.
Đếm số lần dùng của máy đang có trong một tháng
Trước khi nghĩ đến máy mới, kiểm kê máy đang có. Phép đếm này mất một tháng nhưng gần như không tốn công.
- Liệt kê mọi máy bếp nhỏ trong nhà, kể cả những chiếc đang nằm trên nóc tủ, trong hộp, dưới gầm.
- Dán một mẩu giấy nhỏ hoặc băng keo giấy lên mỗi máy, hoặc lập một ghi chú chung trên điện thoại.
- Mỗi lần dùng, đánh một vạch. Không cần ghi gì thêm.
- Sau 30 ngày, đếm số vạch của từng máy.
- Chia thành ba nhóm: dùng từ bốn lần trở lên, dùng một đến ba lần, không dùng lần nào.
- Với máy không dùng lần nào, ghi một dòng lý do: rửa mất công, không có chỗ để trên mặt bếp, không biết nấu gì với nó, đã có cách khác.
Ví dụ giả định: một gia đình có 11 máy bếp nhỏ. Sau 30 ngày, nồi cơm, ấm siêu tốc, máy xay và nồi chiên không dầu dùng nhiều lần; nồi áp suất điện dùng hai lần; sáu máy còn lại không dùng lần nào. Tổng giá ước lúc mua của sáu máy đó khoảng 7 triệu đồng. Lý do ghi nhiều nhất là "rửa mất công" và "không có chỗ trên mặt bếp".
Chi phí ẩn của một chiếc máy bếp
Giá mua chỉ là khoản dễ thấy nhất. Bảng dưới liệt kê các chi phí khác mà mỗi chiếc máy mang vào bếp, để bạn cân nhắc trước khi mua.
| Chi phí | Biểu hiện | Câu hỏi để tự kiểm |
|---|---|---|
| Chỗ trên mặt bếp | Máy cất tủ thì ít dùng, để ngoài thì chiếm chỗ thao tác | Có chỗ để máy ngoài mặt bếp mà không chật? |
| Thời gian rửa | Lưới lọc, cối, khuôn cần rửa ngay sau khi dùng | Sau bữa, ai sẽ rửa và mất bao lâu? |
| Linh kiện thay thế | Gioăng, lưỡi dao, lưới lọc, màng lọc hao mòn | Linh kiện có dễ tìm không, thay bao lâu một lần? |
| Nguyên liệu riêng | Một số máy cần men, túi, bột trộn sẵn | Đã tính tiền nguyên liệu mỗi lần dùng chưa? |
| Điện năng | Máy chạy lâu như máy làm bánh, nồi nấu chậm | Mỗi lần chạy bao lâu, công suất khoảng bao nhiêu? |
| Chỗ cất hộp và phụ kiện | Nhiều phụ kiện, dễ thất lạc | Cất ở đâu để lần sau dùng tìm đủ? |
Không phải máy nào cũng tốn hết các khoản trên. Nhưng một chiếc máy làm tốn cả chỗ, cả thời gian rửa, cả nguyên liệu riêng thì phải được dùng thường xuyên mới đáng giữ chỗ trong bếp.
Sáu câu hỏi trước khi mua máy bếp mới
Trả lời bằng chữ, không chỉ nghĩ trong đầu. Nếu có từ ba câu trả lời không chắc trở lên, nên chờ thêm hoặc thử cách khác trước.
- Trong một tháng qua, mình đã làm món này bằng cách khác bao nhiêu lần? Nếu chưa lần nào, máy mới khó tạo ra thói quen mới từ con số không.
- Đã có dụng cụ nào trong bếp làm được việc tương tự chưa? Máy xay, nồi cơm, lò nướng thường làm được phần lớn việc của các máy chuyên dụng.
- Máy sẽ đặt ở đâu? Chỉ ra chính xác vị trí. Nếu câu trả lời là "cất tủ, khi nào dùng thì lấy", khả năng dùng thường xuyên thấp.
- Ai trong nhà sẽ dùng và ai sẽ rửa? Máy do một người thích mà người khác phải rửa dễ gây khó chịu, rồi bị cất.
- Có thể mượn hoặc dùng thử trước không? Mượn của người thân vài tuần là cách kiểm rẻ nhất.
- Nếu máy hỏng sau một năm, mình có mua lại không? Câu hỏi giúp phân biệt máy đã thành nhu cầu với máy mua vì tò mò.
Câu hỏi đầu tiên quan trọng nhất. Máy bếp giỏi làm một việc bạn đã làm thường xuyên trở nên nhanh hơn; nó hiếm khi tạo ra thói quen mà bạn chưa từng có.
Thử bằng dụng cụ sẵn có trước khi mua máy chuyên dụng
Phần lớn món mà máy chuyên dụng làm ra đều có thể làm thử bằng dụng cụ đã có trong bếp. Làm thử ba đến bốn lần trong một tháng cho bạn biết mình có thật sự muốn món đó thường xuyên không. Nếu sau một tháng bạn vẫn làm đều và thấy mất công, lúc đó máy chuyên dụng mới đáng tính.
| Máy định mua | Cách làm thử bằng đồ sẵn có | Điều cần quan sát |
|---|---|---|
| Máy làm sữa hạt | Ngâm hạt, nấu chín, xay bằng máy xay sinh tố rồi lọc qua khăn sạch | Có uống hết trong ngày không, có làm đều mỗi tuần không |
| Máy ép chậm | Xay trái cây với ít nước rồi lọc, hoặc ăn nguyên quả | Có thật sự thích nước ép hơn ăn nguyên quả không |
| Máy làm sữa chua | Ủ trong nồi cơm điện chế độ giữ ấm hoặc thùng xốp có nước ấm | Có ăn hết mẻ trước khi làm mẻ mới không |
| Máy làm bánh mì | Nhồi tay, nướng bằng lò hoặc nồi chiên không dầu với mẻ nhỏ | Có muốn ăn bánh tự làm mỗi tuần không |
| Nồi nấu chậm | Hầm bằng nồi áp suất hoặc nồi thường lửa nhỏ | Nhà có hay nấu món hầm không |
Nếu phép thử cho thấy bạn chỉ làm một hai lần rồi thôi, máy chuyên dụng gần như chắc sẽ đi theo con đường đó. Nếu bạn làm đều và thấy công đoạn thủ công là trở ngại thật, máy mới đáng mua, và nó sẽ được dùng.
Tận dụng máy đã mua trước khi tính bán
Đưa máy ra mặt bếp một tháng. Nhiều máy bị cất chỉ vì phải lấy xuống từ nóc tủ. Thử để ra chỗ dễ với trong một tháng, dời bớt món ít dùng hơn vào tủ. Nếu vẫn không dùng, bạn có câu trả lời rõ.
Tìm ba món nhà hay ăn mà máy làm được. Không cần công thức cầu kỳ. Nồi nấu chậm có thể nấu cháo, hầm xương; máy hút chân không có thể chia thịt cá đi chợ cuối tuần để cấp đông gọn hơn.
Rút gọn khâu rửa. Ngâm ngay sau khi dùng, để sẵn bàn chải chuyên cho lưới lọc cạnh bồn rửa. Khâu rửa nhẹ hơn thì máy được dùng nhiều hơn.
Gắn máy vào một lịch cố định. Máy làm sữa chua chạy tối chủ nhật, nồi nấu chậm chạy sáng thứ bảy. Một lịch cố định biến máy từ món "khi nào rảnh thì dùng" thành một phần của tuần, và rảnh thì hiếm khi đến.
Cho mượn trong họ hàng, khu phố. Một máy ít dùng có thể phục vụ nhiều nhà. Thoả thuận rõ ai giữ, ai chịu trách nhiệm nếu hỏng.
Khi nào nên để máy đi, và đo kết quả
Nếu sau một tháng để ra mặt bếp mà máy vẫn không được dùng, và không ai trong nhà muốn giữ, máy đó nên rời khỏi bếp. Máy còn mới, đủ phụ kiện, còn hộp thì bán lại được giá hơn; để thêm một năm, giá trị bán lại giảm và linh kiện cao su có thể lão hoá. Cách cân giữa bán, cho và bỏ có bài riêng trong danh mục này.
Đo kết quả bằng hai con số đơn giản: số máy bếp nhỏ trong nhà, và số máy được dùng ít nhất bốn lần mỗi tháng. Tỉ lệ giữa hai con số càng gần nhau, bếp càng gọn và tiền càng ít nằm im. Ví dụ giả định: từ 11 máy với 4 máy dùng thường xuyên, sau nửa năm gia đình còn 7 máy với 5 máy dùng thường xuyên, vì chiếc nồi áp suất được đưa ra mặt bếp và dùng nhiều hơn.
Lần tới khi thấy một chiếc máy mới hấp dẫn, nhớ lại con số này. Nếu bếp nhà bạn đã có vài chiếc máy nằm im, máy mới có xác suất cao sẽ nhập hội với chúng, trừ khi nó làm nhanh hơn một việc bạn đã làm hằng tuần.
Câu hỏi thường gặp
Máy bếp đa năng có giúp bớt mua nhiều máy không?
Có thể, nếu các chức năng của nó trùng với việc bạn làm thường xuyên. Nhưng máy đa năng thường làm mỗi việc ở mức vừa phải và phụ kiện nhiều, dễ thất lạc. Đếm xem bạn dùng những chức năng nào trước khi đổi.
Có nên mua máy bếp trong các đợt giảm giá lớn?
Chỉ nên mua máy đã qua sáu câu hỏi từ trước đợt giảm giá. Giảm giá không thay đổi việc bạn có dùng máy hay không, chỉ làm số tiền mất ít hơn nếu máy bị cất tủ.
Máy cất lâu không dùng có còn an toàn để dùng lại không?
Kiểm dây điện, phích cắm, gioăng cao su và lưỡi dao trước khi dùng. Nếu dây nứt, vỏ nứt hay có mùi khét khi chạy thử, ngừng dùng và mang tới thợ sửa có chuyên môn, không tự tháo sửa phần điện.
Bán lại máy bếp cũ có được giá không?
Máy còn mới, đủ phụ kiện, còn hộp và hoá đơn thường dễ bán hơn. Giá bán lại thường thấp hơn nhiều so với giá mua, vì vậy bán sớm khi biết chắc không dùng sẽ giữ được nhiều giá trị hơn.
Làm sao thuyết phục người nhà đừng mua thêm máy?
Chia sẻ kết quả đếm số lần dùng một cách vui vẻ, không trách. Rủ người đó cùng thử một tháng với máy đang có, hoặc mượn máy họ định mua để dùng thử. Dữ liệu của chính nhà mình thường thuyết phục hơn lời khuyên.