Ở nhiều gia đình, mỗi nồi canh, nồi kho được hâm lại hai ba lần trong một ngày vì các thành viên ăn lệch giờ, và mỗi lần hâm cả nồi là đốt gas để làm nóng cả phần chưa ai ăn tới. Khoản này hiếm khi được tính, vì mỗi lần chỉ vài phút. Cộng cả tháng, nó có thể ngang với vài bữa nấu.
Bài này giúp bạn đếm số lần hâm trong nhà, hiểu vì sao hâm cả nồi vừa tốn vừa làm món kém ngon, rồi đi qua cách chia phần, chọn thiết bị hâm và nguyên tắc an toàn thực phẩm khi hâm. Mục tiêu không phải ép cả nhà ăn cùng giờ, mà là để những bữa ăn lệch giờ không thành chỗ rò gas.
Đếm số lần hâm trong một tuần
Giống mọi việc khác trên trang, bắt đầu bằng đếm. Dán một tờ giấy nhỏ cạnh bếp trong một tuần, ai hâm thì đánh một gạch.
- Mỗi lần ai đó bật bếp để hâm, đánh một gạch, ghi món gì và hâm cả nồi hay một phần.
- Ước lượng thời gian bếp cháy cho mỗi lần hâm, thường từ ba đến mười phút tuỳ lượng.
- Cuối tuần cộng tổng số lần và tổng số phút. Ví dụ giả định: 14 lần hâm, trung bình 6 phút, tổng 84 phút bếp cháy, tức gần một tiếng rưỡi.
- So với thời gian nấu một bữa thường của nhà bạn. Nếu bữa tối thường khoảng 45 phút bếp cháy, 84 phút hâm tương đương gần hai bữa tối mỗi tuần.
- Ghi con số vào sổ thay bình gas để sau này so lại.
Nhiều nhà ngạc nhiên khi thấy con số, vì việc hâm phân tán qua nhiều người và nhiều giờ trong ngày nên không ai thấy toàn bộ. Tờ giấy đếm cũng là cách để cả nhà cùng biết mà không cần ai phải nhắc ai.
Vì sao hâm cả nồi vừa tốn vừa làm món kém ngon
Khi hâm cả nồi canh để múc ra một bát, bạn đang làm nóng toàn bộ lượng nước, rau, thịt trong nồi, trong khi chỉ một phần nhỏ được ăn ngay. Phần còn lại nguội dần, đến lượt người sau lại hâm. Mỗi lần hâm tốn năng lượng gần như tương ứng với lượng thức ăn được làm nóng, nên hâm ba lần cả nồi là trả ba lần cho cùng một nồi canh.
Về chất lượng, hâm đi hâm lại làm rau nhũn, mất màu, canh cạn nước và mặn dần, thịt kho bị khô và bã, cá dễ vỡ. Một số loại rau lá khi nấu đi nấu lại cũng kém ngon rõ. Với món chiên, món giòn, hâm nhiều lần gần như không cứu được độ giòn.
Về an toàn, mỗi lần nồi nguội rồi được đun lại là một lần thức ăn đi qua vùng nhiệt độ mà vi khuẩn phát triển nhanh, nếu nồi để ngoài nhiệt độ phòng giữa các lần hâm. Nồi canh để trên bếp từ trưa tới tối, hâm hai lần, là thói quen phổ biến nhưng không nên. Phần sau nói rõ cách làm an toàn hơn.
Chia phần ngay sau khi nấu
Chia trước khi dọn mâm. Ngay sau khi nấu xong, múc sẵn phần cho người về muộn vào bát hoặc hộp có nắp, để riêng. Phần còn lại dọn lên mâm cho những người ăn ngay. Như vậy nồi chính không phải hâm lại.
Làm nguội nhanh phần để dành. Phần cho người về muộn nếu chờ quá khoảng hai giờ thì nên cho vào tủ lạnh sau khi bớt nóng, thay vì để trên bàn. Hộp nhỏ, nông giúp nguội nhanh hơn nồi sâu.
Ghi tên lên hộp. Gia đình đông người, phần ăn của ai để riêng hộp của người đó. Không ai phải mở cả nồi ra múc, không ai lấy nhầm phần của người khác.
Canh và cái để riêng. Với canh rau, để riêng phần nước và phần rau nếu được; khi hâm chỉ cần đun sôi phần nước rồi chan lên rau, rau đỡ nhũn hơn và hâm nhanh hơn.
Món chiên để ngoài, không đậy kín khi còn nóng. Hơi nước đọng làm món chiên mềm nhũn. Để nguội bớt rồi mới đậy, khi hâm dùng chảo khô lửa vừa thay vì cho vào nồi canh.
Hâm bằng gì: bếp gas, bếp từ hay lò vi sóng
Với một phần ăn nhỏ, thiết bị hâm ảnh hưởng tới năng lượng và cả chất lượng món. Bảng dưới so sánh định tính các lựa chọn phổ biến; hiệu quả thực tế tuỳ máy và lượng thức ăn.
| Thiết bị | Hợp với | Về năng lượng | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Lò vi sóng | Một bát cơm, một phần thức ăn, canh trong bát | Thường ít tốn cho phần nhỏ, vì làm nóng chính thức ăn | Dùng hộp được phép cho vi sóng, đậy nắp hở, đảo giữa chừng cho nóng đều |
| Bếp gas, nồi nhỏ | Canh, món nước lượng vừa | Tốn hơn cho phần nhỏ vì hiệu suất thấp, nhất là khi dùng nồi to | Dùng nồi nhỏ, họng nhỏ, đậy vung |
| Bếp từ, nồi nhỏ | Canh, món nước | Hiệu suất cao hơn bếp gas | Nồi phải hợp bếp từ |
| Chảo khô | Món chiên, xào, bánh | Vừa phải | Lửa vừa, giữ được độ giòn hơn |
| Hấp cách thuỷ | Xôi, bánh, cơm nguội | Tốn hơn nếu chỉ hâm một phần nhỏ | Ghép chung khi đang hấp món khác |
Nguyên tắc chung: hâm đúng phần sẽ ăn, bằng thiết bị cỡ nhỏ phù hợp với lượng đó. Một bát canh trong lò vi sóng thường hợp lý hơn bật họng gas lớn dưới một nồi năm lít.
Nguyên tắc an toàn khi hâm lại
Tiết kiệm không được đổi lấy rủi ro ngộ độc. Các nguyên tắc dưới đây là khuyến nghị phổ biến về an toàn thực phẩm trong gia đình.
- Hâm cho nóng kỹ đến tận giữa phần ăn; món nước nên đun sôi lại, không chỉ hâm âm ấm.
- Thức ăn đã nấu không để ngoài nhiệt độ phòng quá khoảng hai giờ; trời nóng thì ngắn hơn.
- Chỉ hâm phần sẽ ăn, không hâm cả nồi rồi lại cất phần còn lại; hạn chế hâm đi hâm lại cùng một phần.
- Thức ăn có mùi lạ, vị chua, nhớt, sủi bọt bất thường thì bỏ, không hâm để dùng tiếp.
- Với trẻ nhỏ, người già, phụ nữ mang thai, người bệnh, ưu tiên món nấu mới hoặc phần đã chia và cất lạnh đúng cách.
- Dùng hộp phù hợp khi hâm bằng lò vi sóng; không hâm trong hộp nhựa không rõ loại hay hộp có nắp kim loại.
Những nguyên tắc này đồng thời cũng giúp tiết kiệm: chia phần và cất lạnh đúng lúc làm giảm số lần phải hâm cả nồi, giảm lượng thức ăn phải bỏ đi vì để lâu.
Cơm nguội, xôi, bánh: hâm món tinh bột sao cho đỡ tốn và an toàn
Cơm là món bị hâm nhiều nhất trong bếp Việt. Nồi cơm điện để chế độ giữ ấm cả ngày có vẻ tiện, nhưng nó dùng điện liên tục, cơm lại khô và vàng đáy dần. Nhiều nhà thấy hợp lý hơn khi nấu vừa đủ cho bữa, phần thừa xới ra hộp, để nguội bớt rồi cất tủ lạnh, lần sau hâm bằng lò vi sóng với vài giọt nước rưới lên mặt, đậy nắp hở cho hơi nước làm mềm hạt. Nếu muốn biết chế độ giữ ấm tốn bao nhiêu, cắm nồi qua ổ cắm đo điện năng một ngày.
Có một lưu ý an toàn riêng với cơm: cơm chín để lâu ở nhiệt độ phòng có thể là môi trường cho một số loại vi khuẩn sinh độc tố không bị phá huỷ hoàn toàn khi hâm lại. Vì vậy điều quan trọng không phải là hâm thật nóng mà là đừng để cơm nguội nằm ngoài quá lâu ngay từ đầu; cất lạnh sớm, dùng trong khoảng một ngày, hâm nóng kỹ một lần.
Xôi, bánh chưng, bánh giò, bánh bao hâm bằng hấp thì tốn thời gian bếp; nếu chỉ một hai phần, lò vi sóng với một chiếc khăn ẩm phủ lên thường đủ mềm. Khi nhà đang hấp món khác, đặt luôn phần cần hâm lên tầng trên của nồi hấp để tận dụng hơi nóng. Bánh mì cứng có thể làm nóng nhanh trên chảo khô, không cần bật lò nướng cho một chiếc bánh.
Gom giờ ăn mà không ép buộc
Cách giảm hâm triệt để nhất là cả nhà ăn cùng giờ nhiều hơn. Không phải nhà nào cũng làm được, vì giờ đi làm, giờ học thêm, ca đêm khác nhau. Nhưng thường có vài ngày trong tuần có thể gom lại. Một cuộc trò chuyện ngắn trong bữa cơm cuối tuần, hỏi ai về lúc mấy giờ những hôm nào, đủ để chọn ra những tối cả nhà ăn cùng.
Với những ngày không gom được, thống nhất một quy ước nhỏ: người nấu chia phần cho người vắng ngay khi nấu xong, người về muộn tự hâm phần của mình bằng lò vi sóng hoặc nồi nhỏ. Không ai phải hâm lại cả nồi, không ai phải chờ ai. Với trẻ lớn, việc tự hâm phần ăn của mình an toàn cũng là một kỹ năng sống đáng dạy, kèm hướng dẫn rõ về nồi nóng, hơi nước và lò vi sóng.
Nếu gia đình có người già hay ăn vặt nhiều bữa nhỏ, có thể nấu riêng một nồi nhỏ cho họ trong ngày thay vì hâm nồi lớn nhiều lần. Điều quan trọng là quy ước rõ, ai cũng biết phần của mình ở đâu.
Đếm lại sau ba tuần
Sau khoảng ba tuần áp dụng chia phần và hâm đúng lượng, dán lại tờ giấy đếm thêm một tuần. So số lần hâm cả nồi và tổng phút bếp cháy với tuần đầu. Ví dụ giả định: từ 14 lần xuống còn 5 lần, chủ yếu là hâm phần nhỏ bằng lò vi sóng; tổng thời gian bếp gas cháy để hâm giảm từ 84 phút xuống khoảng 20 phút mỗi tuần.
Nhìn vào sổ thay bình gas, bạn có thể thấy bình kéo dài thêm vài ngày. Phần lò vi sóng dùng thêm thường nhỏ so với phần gas tiết kiệm được, nhưng nếu muốn biết chắc, cắm lò qua ổ cắm đo điện năng trong một tuần.
Ngoài con số, có một kết quả khó đo nhưng ai cũng thấy: món ăn ngon hơn vì không bị hâm đi hâm lại, và ít thức ăn phải đổ bỏ hơn. Đó là hai mặt của cùng một thói quen.
Câu hỏi thường gặp
Hâm lại thức ăn nhiều lần có tốn gas nhiều không?
Mỗi lần chỉ vài phút, nhưng nếu hâm cả nồi hai ba lần mỗi ngày thì cộng lại có thể bằng vài bữa nấu mỗi tuần. Đếm số lần hâm trong một tuần sẽ cho bạn con số thật.
Hâm bằng lò vi sóng hay bếp gas đỡ tốn hơn?
Với một phần nhỏ như một bát canh, một đĩa cơm, lò vi sóng thường hợp lý hơn vì làm nóng chính thức ăn. Với lượng lớn món nước, nồi nhỏ trên bếp từ hoặc bếp gas có đậy vung cũng ổn.
Thức ăn hâm lại bao nhiêu lần thì không nên ăn?
Nên hạn chế hâm đi hâm lại cùng một phần; tốt nhất chỉ hâm phần sẽ ăn một lần. Thức ăn để ngoài nhiệt độ phòng quá lâu, có mùi lạ, vị chua hay nhớt thì bỏ, không hâm tiếp.
Phần ăn cho người về muộn nên để thế nào?
Chia ra hộp có nắp ngay sau khi nấu. Nếu người đó về sau khoảng hai giờ thì cho hộp vào tủ lạnh khi đã bớt nóng, khi ăn hâm nóng kỹ phần đó.
Canh rau hâm lại bị nhũn, có cách nào khác không?
Để riêng phần nước và phần rau khi chia. Lúc ăn chỉ đun sôi phần nước rồi chan lên rau, rau giữ được màu và độ giòn hơn, hâm cũng nhanh hơn.
Có nên cho trẻ tự hâm thức ăn không?
Trẻ lớn có thể học tự hâm phần ăn của mình bằng lò vi sóng hoặc nồi nhỏ, kèm hướng dẫn rõ về hộp dùng được, hơi nước nóng và cách cầm nồi. Trẻ nhỏ thì người lớn làm và để món nguội vừa trước khi đưa cho trẻ.