LangPhi.comLãng Phí
Gas và năng lượng khi nấu

Nồi chảo làm tốn gas: đáy cong, đáy mỏng, cỡ nồi và chất liệu nào giữ nhiệt tốt

Nồi đáy cong, đáy bám muội, nồi quá to hay quá nhỏ đều đốt thêm gas. Cách thử bằng một lít nước và bấm giờ để biết chiếc nồi nào đang ăn gas nhà bạn.

Row of mismatched aluminium, stainless steel and clay pots on a tiled kitchen shelf in a Hue family house, a woman turning one over to inspect its base

Chiếc nồi trên bếp quyết định một phần lớn lượng gas bạn đốt: nồi đáy phẳng, dày vừa phải, sạch muội và đúng cỡ họng bếp có thể đun sôi nhanh hơn rõ rệt so với nồi đáy cong, đáy bám đen hay nồi quá to cho lượng thức ăn ít. Phần lớn gian bếp Việt có vài chiếc nồi dùng mười mấy năm, móp méo dần mà không ai để ý.

Bài này giúp bạn rà lại kho nồi chảo theo góc tiết kiệm năng lượng: chỗ nào trên nồi đang hao gas, chất liệu nào hợp việc gì, và một phép thử đơn giản bằng một lít nước với đồng hồ bấm giờ để chọn ra chiếc nồi nên dùng hằng ngày và chiếc nên cho nghỉ. Không cần mua thêm gì; mục đích là dùng đúng những gì đang có.

Năm chỗ trên chiếc nồi làm hao gas

Đáy cong, móp. Đáy nồi phẳng nằm sát ngọn lửa, nhận nhiệt đều. Đáy phồng lên ở giữa hay móp một bên tạo khe hở, ngọn lửa luồn qua khe toả ra ngoài, và phần đáy xa lửa nóng chậm. Đặt nồi lên mặt bàn phẳng, ấn nhẹ các mép: nồi bập bênh là đáy đã cong.

Đáy bám muội và cặn cháy. Lớp muội đen hay cặn thức ăn cháy dưới đáy hoạt động như một lớp cách nhiệt mỏng, nhiệt phải đi qua nó mới vào được nồi. Muội nhiều thường đi kèm lửa đỏ, tức bếp cũng đang cháy không hết. Rửa sạch đáy nồi định kỳ và xem lại màu lửa.

Nồi quá nhỏ so với họng bếp. Ngọn lửa vượt mép đáy liếm lên thành nồi là phần nhiệt đi thẳng lên trần bếp. Nồi nhỏ thì đặt trên họng nhỏ, hoặc hạ lửa để đầu ngọn lửa nằm gọn trong vòng đáy.

Nồi quá to cho lượng thức ăn. Đun hai bát canh trong nồi năm lít nghĩa là bạn làm nóng cả khối kim loại lớn và một mặt thoáng rộng cho hơi nước bay đi. Ngược lại, nồi quá to so với bếp có thể hắt nhiệt ngược xuống mặt bếp và núm vặn; nên dùng cỡ nồi trong khoảng sách hướng dẫn của bếp khuyến nghị.

Vung hở, vung lệch, mất vung. Nồi không có vung vừa khít mất nhiều nhiệt theo hơi nước. Chiếc vung kính hay vung inox bị lạc thường là lý do một chiếc nồi bị đun hở mãi. Gom lại, ghép vung cho từng nồi.

Chất liệu nồi: hợp việc gì khi tính chuyện gas

Mỗi chất liệu có điểm mạnh riêng. Không có chất liệu tốt nhất cho mọi việc; câu hỏi là nồi nào hợp món nào để bếp cháy ngắn nhất. Đặc tính dưới đây là mô tả chung, nồi cụ thể còn tuỳ độ dày và cách chế tạo.

Chất liệuĐặc tính nhiệtHợp vớiLưu ý
NhômDẫn nhiệt nhanh, nóng nhanh, nguội nhanhĐun nước, luộc, nấu canh nhanhNồi mỏng dễ móp đáy; đáy cong thì hết lợi thế
Inox đáy nhiều lớp (đáy liền kẹp nhôm hoặc đồng)Phân nhiệt đều hơn inox một lớp, khá bềnDùng hằng ngày cho nhiều mónInox một lớp mỏng dễ cháy điểm, nóng không đều
Gang, gang tráng menNóng chậm nhưng giữ nhiệt rất lâuKho, hầm, món tắt bếp vẫn chín tiếpNặng; tận dụng nhiệt dư bằng cách tắt bếp sớm
Đất, sứNóng chậm, giữ nhiệt lâuKho cá, nấu cháo, món omKhông dùng lửa lớn đột ngột, dễ nứt; tắt sớm cho chín bằng nhiệt dư
Chảo chống dính đáy mỏngNóng nhanh nhưng dễ cong đáy khi quá nhiệtRán trứng, áp chảo lửa vừaKhông để chảo trống trên lửa lớn

Điểm chung: nồi giữ nhiệt tốt cho phép tắt bếp sớm hơn vài phút mà món vẫn chín tiếp. Nồi nóng nhanh thì hợp những việc cần sôi gấp rồi dùng ngay. Tận dụng đúng đặc tính là cách tiết kiệm không tốn đồng nào.

Phép thử một lít nước: tìm chiếc nồi nhanh nhất nhà

Cách này cho bạn số liệu thật về từng chiếc nồi trên chính bếp nhà mình. Làm vào một buổi rảnh, mỗi lần thử mất vài phút.

  1. Chọn một họng bếp và một mức lửa cố định, ví dụ vặn núm tới đúng một vạch. Ghi lại để lần nào cũng như nhau.
  2. Đong đúng một lít nước máy cho mỗi lần thử. Để nước trong cùng một bình từ trước cho nhiệt độ đầu vào giống nhau.
  3. Đặt nồi thứ nhất, đậy vung, đánh lửa và bấm giờ. Dừng khi nước sôi sùng sục đều.
  4. Tắt bếp, đổ nước ra, chờ họng bếp và kiềng nguội bớt vài phút rồi thử chiếc nồi tiếp theo với nước mới.
  5. Ghi bảng: tên nồi, chất liệu, đường kính đáy, có vung hay không, thời gian sôi.
  6. Thử thêm chiếc nồi nhanh nhất một lần không đậy vung để thấy riêng tác động của vung.

Thời gian sôi tỉ lệ khá sát với lượng gas đã đốt, vì cùng một mức lửa. Nếu chiếc nồi chậm nhất mất gấp rưỡi chiếc nhanh nhất, mỗi lần dùng nó là đốt thêm khoảng một nửa lượng gas cho cùng việc. Phép thử cũng thường làm lộ ra một chiếc nồi cũ đáy cong mà cả nhà vẫn dùng đều đặn.

Đọc kết quả và sắp xếp lại kho nồi

Sau phép thử, xếp nồi thành ba nhóm. Nhóm dùng hằng ngày gồm những chiếc sôi nhanh, đáy phẳng, có vung khít, mỗi cỡ một chiếc: nồi nhỏ cho một hai người ăn, nồi vừa cho cả nhà, chảo cho món xào. Nhóm việc riêng gồm nồi gang, nồi đất, nồi to để kho, hầm, nấu cho đông người; dùng đúng lúc cần. Nhóm cho nghỉ gồm nồi đáy cong nặng, nồi mất vung không có vung thay, chảo cong vênh.

Với nhóm cho nghỉ, không nhất thiết phải bỏ ngay. Nồi đáy cong có thể dùng để ngâm, chứa, rửa rau; chảo cũ có thể dùng cho việc không cần lửa. Nếu thật sự thừa, cho người cần hoặc mang tới điểm thu gom kim loại thay vì vứt chung với rác. Tránh mua thêm nồi chỉ vì đang có khuyến mãi khi kho nồi đã đủ dùng; danh mục mua sắm thừa của trang có bàn riêng chuyện này.

Khi đến lúc buộc phải thay một chiếc nồi, tiêu chí đáng ưu tiên theo góc năng lượng là đáy phẳng, đủ dày để không cong, đường kính đáy khớp với họng bếp nhà bạn và có vung vừa khít. Kiểu dáng và màu sắc là chuyện sau.

Thói quen dùng nồi để bếp cháy ít hơn

Có nồi tốt rồi, cách dùng mới quyết định phần lớn lượng gas tiết kiệm được. Một vài thói quen nhỏ mà hiệu quả cộng dồn theo tháng.

  • Đặt nồi lên bếp rồi mới đánh lửa, không đánh lửa trước rồi mới đi tìm nồi.
  • Lau khô đáy nồi trước khi đặt lên bếp; nước đọng ở đáy phải bay hơi hết thì nhiệt mới vào được nồi.
  • Đậy vung khi đun sôi; mở vung chỉ khi món cần (xào, kho cạn).
  • Với nồi giữ nhiệt tốt như gang, đất, tắt bếp sớm hơn vài phút và để món chín tiếp bằng nhiệt dư, vung đậy kín.
  • Đặt nồi chính giữa họng bếp; nồi lệch làm một phía ngọn lửa liếm ra ngoài.
  • Chọn họng bếp theo cỡ nồi, không mặc định dùng họng lớn cho mọi thứ.
  • Không để chảo trống trên lửa lớn quá lâu; vừa phí gas vừa làm hỏng lớp chống dính và cong đáy.

Mỗi thói quen chỉ bớt một chút, nhưng chúng lặp lại vài lần mỗi bữa, hơn ngàn lần mỗi năm. Ghi ngày thay bình trước và sau khi tập thói quen để thấy tác động bằng số.

Chảo đáy tròn, kiềng và khoảng cách từ lửa tới đáy nồi

Ngọn lửa gas nóng nhất ở khoảng phía trên lõi xanh đậm, không phải ở chân lửa sát đầu đốt. Bếp được thiết kế để kiềng đỡ nồi ở độ cao vừa đúng vùng nóng đó với nồi đáy phẳng thông thường. Khi bạn dùng chảo đáy tròn, đáy chảo chỉ chạm vùng nóng ở một điểm nhỏ giữa đáy, phần còn lại cách lửa xa hơn, ngọn lửa toả ra hai bên. Với món xào đảo liên tục thì điều này chấp nhận được, nhưng dùng chảo đáy tròn để luộc, nấu canh, đun nước là tốn thêm gas mà không được gì.

Một số bếp đi kèm kiềng phụ cho chảo đáy tròn hoặc nồi nhỏ; dùng đúng loại kiềng nhà sản xuất cung cấp giúp nồi đứng vững và nằm đúng vùng lửa. Không nên tự kê thêm gạch, kê đá, kê vỉ sắt tự chế dưới nồi để chỉnh độ cao, vì dễ làm nồi đổ, chắn đường cấp khí cho ngọn lửa, khiến lửa đỏ và sinh khí độc.

Một quan sát đơn giản giúp bạn biết nồi đang nằm đúng vùng lửa hay không: khi vặn ở mức vừa, đầu ngọn lửa xanh nên chạm hoặc gần chạm đáy nồi và toả đều ra quanh vòng, không bị dẹt hẳn xuống thành vệt đỏ, cũng không vươn lên hai bên thành nồi. Nếu nồi nào cũng làm lửa dẹt và đỏ, có thể đầu chia lửa đang bẩn hoặc bếp có vấn đề; khi đó vệ sinh trước, rồi nhờ thợ kiểm tra nếu không cải thiện.

An toàn khi dùng nồi trên bếp gas

Tiết kiệm gas không bao giờ được đổi lấy rủi ro. Nồi quá to, nhất là nồi luộc gà, nồi nấu nước dùng loại lớn đặt trên bếp gas mini hoặc bếp âm nhỏ, có thể hắt nhiệt ngược xuống thân bếp, vỏ bình gas mini hoặc mặt kính. Mỗi bếp có giới hạn cỡ nồi và tải trọng ghi trong sách hướng dẫn; vượt quá thì nên đổi sang nồi nhỏ hơn hoặc chia mẻ.

Nồi đất, nồi sứ không đặt lên lửa lớn khi còn lạnh và không đặt lên khi đáy còn ướt, vì dễ nứt vỡ đột ngột. Chảo dầu không được để quá nóng đến bốc khói; nếu chảo dầu bắt lửa thì tắt bếp, đậy kín bằng vung, tuyệt đối không đổ nước vào.

Cuối cùng, nếu trong lúc rà nồi mà bạn để ý thấy mùi gas khi bếp đang tắt, hoặc ngọn lửa phập phù không do gió, thì việc đầu tiên là khoá van bình, mở cửa, không bật tắt điện, và gọi thợ gas tới kiểm tra. Không tự tháo hay sửa van, dây dẫn, kể cả khi chỉ nghi ngờ.

Câu hỏi thường gặp

Nồi đáy cong có làm tốn gas thật không?

Có. Đáy cong tạo khe hở với ngọn lửa, nhiệt luồn qua khe toả ra ngoài và phần đáy xa lửa nóng chậm, nên nấu lâu hơn. Phép thử đun một lít nước bấm giờ giúp bạn thấy rõ chênh lệch so với nồi đáy phẳng.

Nồi nhôm hay nồi inox tiết kiệm gas hơn?

Nhôm dẫn nhiệt nhanh nên đun sôi nhanh nếu đáy còn phẳng. Inox đáy nhiều lớp phân nhiệt đều và bền hơn, inox một lớp mỏng thì nóng không đều. Cách chắc nhất là thử bằng một lít nước trên chính bếp nhà bạn.

Muội đen dưới đáy nồi có ảnh hưởng gì?

Lớp muội và cặn cháy cản nhiệt đi vào nồi, làm nấu lâu hơn. Muội nhiều thường báo hiệu bếp cháy không hết, lửa đỏ, nên vừa rửa đáy nồi vừa vệ sinh đầu chia lửa và xem lại màu lửa.

Nồi gang, nồi đất có tốn gas hơn không?

Chúng nóng chậm hơn nhưng giữ nhiệt rất lâu. Nếu tận dụng bằng cách tắt bếp sớm và để món chín tiếp bằng nhiệt dư thì không tốn hơn, thậm chí đỡ hơn với món kho, hầm.

Có nên dùng nồi thật to cho mọi món để nấu một lần?

Không nên. Nồi quá to cho lượng ít thức ăn làm nóng thêm khối kim loại và mặt thoáng rộng, phí gas; nồi quá to so với bếp còn có thể hắt nhiệt xuống thân bếp. Dùng cỡ nồi vừa với lượng nấu và với họng bếp.

Khi nào nên thay nồi mới?

Khi đáy cong rõ, nồi bập bênh trên mặt phẳng, mất vung không có vung thay, hoặc lớp chống dính bong tróc. Ưu tiên nồi đáy phẳng, đủ dày, đường kính đáy khớp họng bếp và có vung khít.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138