LangPhi.comLãng Phí
Nhà cửa, chống nóng và ánh sáng

Giàn cây leo chống nóng tường và mái: làm bóng mát cho nhà mà không gây thấm, mối

Giàn cây leo che tường hướng tây và sân thượng bớt nóng thế nào, cách dựng giàn tách khỏi tường để khỏi thấm, chọn cây theo mùa và tưới không phí nước.

Courtyard of a village house in Bac Ninh, an elderly woman tying young gourd vines onto a bamboo trellis in front of a west wall, face turned away, dappled afternoon shade

Một giàn cây leo dựng trước tường hướng tây hoặc trên sân thượng làm nhà bớt nóng theo hai cách: lá che nắng trước khi nắng chạm vào tường, mái, và lá thoát hơi nước làm không khí quanh giàn mát hơn. Đó là lớp che bên ngoài có thể tự mọc, ít tốn tiền, nhưng phải dựng đúng thì mới không làm tường thấm, mối xông hay tắc máng nước.

Bài này nói về cây leo dưới góc chống nóng và chống lãng phí: giàn đặt ở đâu thì bớt được nhiều nhiệt nhất, vì sao giàn phải tách khỏi tường, chọn cây sống theo mùa hay lâu năm, tính lượng nước tưới sao cho không đổi tiền điện lấy tiền nước, và cách đo nhiệt độ mặt tường trước, sau để biết giàn đã làm được gì.

Lá cây che nắng tốt hơn nhiều vật liệu

Một tán lá dày hứng phần lớn nắng chiếu tới. Phần nắng đó một phần bị phản xạ, một phần được lá dùng để quang hợp, phần lớn còn lại làm nước trong lá bay hơi. Bay hơi lấy nhiệt từ không khí xung quanh, nên lá cây không nóng rát như mặt tôn hay tấm bạt dưới nắng. Không khí giữa giàn và tường vì vậy mát hơn không khí ngoài nắng, và mặt tường sau giàn không bị nắng nung trực tiếp.

Điều này đặc biệt có ích với tường hướng tây. Tường tây hứng nắng chiều gay gắt đúng lúc nhà đã tích nhiệt cả ngày, rồi nhả nhiệt vào phòng tới tận đêm. Ô văng, mái hiên nằm ngang che kém nắng chiều xiên thấp; một giàn cây leo phủ dày phía tây chặn được đúng loại nắng đó.

Với sân thượng, giàn leo trên khung tạo thành một mái che sống có khoảng hở thông gió phía dưới, nguyên lý giống mái che hai lớp nhưng lớp trên là lá. Sàn mái bên dưới nằm trong bóng râm, bớt hấp nhiệt, và phòng tầng trên cùng bớt nóng về tối. Đổi lại, giàn trên mái cần tính tải trọng và nước tưới kỹ hơn giàn dưới đất.

Dựng giàn tách khỏi tường để khỏi thấm

Giữ khoảng hở giữa giàn và tường. Giàn nên dựng trên khung riêng, cách tường một khoảng, tối thiểu đủ để gió lùa qua và người thò tay vào kiểm tra được. Khoảng hở này là đường thoát cho hơi ẩm và nhiệt; cây áp sát tường giữ ẩm liên tục trên mặt tường, sinh rêu mốc.

Tránh cây có rễ bám trực tiếp lên tường cũ. Một số loài leo bằng rễ khí hoặc giác bám, bám thẳng lên mặt vữa. Trên tường mới, chắc, đã chống thấm, chúng có thể không gây hại nhiều; trên tường cũ đã nứt, rễ chui vào khe làm nứt rộng thêm và dẫn nước vào. Với tường nhà ở, chọn loài leo bằng tua cuốn hoặc thân quấn, leo trên lưới, dây, giàn.

Không cho cây leo lên mái, chui vào máng xối. Dây leo lan lên mái tôn, mái ngói có thể len vào khe, nâng tấm lợp, làm dột. Lá rụng tích trong máng xối gây tắc, nước tràn vào tường. Cắt tỉa định kỳ để giàn chỉ phủ đúng phần cần che.

Chú ý mối và chuột. Giàn tre, gỗ để ẩm lâu ngày và lớp lá mục dưới chân tường là nơi mối, chuột ưa thích. Dọn lá rụng sát chân tường, không chất vật liệu gỗ, rơm sát nhà, và kiểm tra chân giàn mỗi mùa.

Tính tải trọng với giàn trên sân thượng. Giàn trên mái gồm khung, cây trưởng thành, chậu đất ướt và có thể cả quả. Tổng tải có thể lớn hơn bạn nghĩ. Đặt chậu lên vị trí gần cột, dầm, dùng chậu có khay hứng nước, và hỏi kỹ sư nếu định làm giàn lớn.

Chọn cây sống theo mùa hay cây lâu năm

Không có cây tốt nhất cho mọi nhà. Bảng dưới so hai nhóm theo góc chống nóng:

Tiêu chíCây leo theo mùa (mướp, bầu, đậu, bí)Cây leo lâu năm (thiên lý, hoa giấy, chanh dây)
Thời gian phủ giànNhanh, vài tuần tới vài thángChậm hơn ở năm đầu, sau đó phủ ổn định
Che theo mùaPhủ dày mùa nóng, tàn khi hết vụChe quanh năm, kể cả mùa lạnh
Hợp vớiMiền Bắc muốn đón nắng mùa đôngVùng nóng quanh năm
Công chămGieo lại mỗi vụ, dọn dây tànCắt tỉa định kỳ, kiểm soát lan
Lợi ích kèmCó rau, quả ăn đượcCó hoa, ít phải gieo lại
Rủi roGiàn trống vài tuần giữa hai vụGai (hoa giấy), lan lên mái nếu bỏ mặc

Ở các tỉnh phía bắc, cây theo mùa có lợi thế đặc biệt: che nắng mùa hè rồi tàn vào mùa đông, đúng lúc nhà cần nắng sưởi. Ở phía nam nóng quanh năm, cây lâu năm che đều hơn. Có thể kết hợp: một cây lâu năm làm khung, cây theo mùa phủ thêm vào cao điểm nắng.

Đặt giàn ở đâu thì bớt được nhiều nhiệt nhất

Cùng một công trồng và tưới, giàn đặt đúng chỗ bớt nhiệt gấp nhiều lần giàn đặt cho đẹp. Thứ tự ưu tiên thường là:

  • Trước tường hướng tây của phòng ngủ hoặc phòng hay bật điều hoà vào buổi chiều tối. Đây là nơi nắng chiều nung tường đúng lúc gây hại nhất.
  • Trước cửa kính, cửa sổ hướng tây hoặc hướng đông không có mái hiên che. Giàn đặt ngoài kính chặn nắng trước khi lọt vào phòng, tác dụng như mành che ngoài.
  • Trên sân thượng, phía trên phòng ngủ tầng trên cùng, dưới dạng giàn ngang có khoảng hở thông gió, nếu kết cấu chịu được.
  • Trên khoảng sân, lối đi lát gạch sát nhà. Mặt sân bê tông, gạch hứng nắng nóng lên rồi hắt nhiệt và ánh nắng vào nhà; che bóng cho sân cũng làm không khí quanh nhà dịu đi.
  • Quanh dàn nóng điều hoà, ở một khoảng cách đủ thoáng: bóng râm giúp dàn nóng thải nhiệt dễ hơn, nhưng lá cây không được che cửa gió hay rụng vào dàn. Việc này nên hỏi thợ lắp điều hoà về khoảng cách an toàn.

Tường hướng bắc và các mặt đã có nhà bên che bóng thì không cần giàn để chống nóng. Trồng ở đó chủ yếu vì cảnh quan, không nên tính vào phần tiết kiệm điện.

Tưới sao cho không đổi tiền điện lấy tiền nước

Giàn cây che nắng nhờ lá thoát hơi nước, nên cây cần nước, nhất là vào mùa nắng. Nếu tưới phí phạm, khoản tiền điện bớt được có thể bị khoản tiền nước, tiền bơm ăn mất một phần, chưa kể nước tràn gây thấm chân tường. Nguyên tắc là đưa nước vào đúng gốc, đúng lúc, đủ lượng.

Tưới vào sáng sớm hoặc chiều muộn, khi nắng đã dịu, để nước ngấm vào đất thay vì bay hơi ngay trên mặt. Tưới vào gốc chứ không phun lên lá giữa trưa. Phủ gốc bằng rơm, lá khô, vỏ trấu để giữ ẩm đất, giảm số lần tưới. Với chậu trên sân thượng, dùng khay hứng và tái sử dụng nước thừa cho lần sau.

Có thể tận dụng nước an toàn từ sinh hoạt như nước vo gạo, nước rửa rau lần cuối không có chất tẩy, để tưới cây. Nước có xà phòng, chất tẩy rửa thì không nên dùng. Nếu muốn biết chính xác, ghi chỉ số đồng hồ nước một tuần trước và sau khi có giàn, hoặc đo bằng xô số lần tưới, để so với số kWh điều hoà bớt được. Phần lớn trường hợp, lượng nước cho một giàn nhỏ tưới đúng cách không đáng kể so với lợi ích làm mát.

Đo nhiệt độ mặt tường trước và sau khi có giàn

Giàn cây cần thời gian để phủ dày, nên đo theo cách này để thấy tác dụng thật:

  1. Trước khi trồng, chọn ba ngày nắng, đo hoặc sờ mặt tường hướng tây bên trong phòng lúc 17 giờ. Nếu có súng đo nhiệt hồng ngoại, ghi số; nếu không, ghi cảm nhận nóng, ấm, mát.
  2. Ghi nhiệt độ trong phòng lúc 18 giờ và 21 giờ cùng các ngày đó, kèm nhiệt độ cao nhất ngoài trời.
  3. Nếu phòng có điều hoà, ghi số kWh mỗi ngày qua ổ cắm đo hoặc công tơ.
  4. Khi giàn đã phủ dày phần tường cần che, lặp lại các phép đo trong ba ngày nắng có nhiệt độ ngoài trời tương đương.
  5. So mặt tường và nhiệt độ phòng giữa hai lần đo. Mặt tường bên trong bớt ấm rõ là dấu hiệu giàn đang làm việc.

Đừng đo quá sớm khi giàn mới phủ thưa; tán thưa để lọt nắng nhiều, kết quả sẽ làm bạn nản. Kiên nhẫn chờ giàn dày rồi mới kết luận.

Một mẹo nhỏ để so công bằng: nếu nhà có hai phòng cùng hướng tây, chỉ dựng giàn trước một phòng trong mùa đầu và đo cả hai cùng ngày. Phòng không có giàn đóng vai đối chứng, loại bỏ được ảnh hưởng của thời tiết từng ngày. Khi thấy rõ chênh lệch, bạn sẽ biết có đáng mở rộng giàn sang phòng còn lại hay không.

Những chỗ giàn cây leo hay gây phiền

Cây leo có lợi, nhưng cũng có những rắc rối nên lường trước:

  • Muỗi sinh sôi ở nước đọng trong khay chậu, hốc cây, vật dụng bỏ quên dưới giàn; cần đổ nước đọng thường xuyên.
  • Lá rụng làm tắc lỗ thoát nước sân thượng, máng xối, gây đọng nước và thấm.
  • Dây leo lan sang nhà hàng xóm, lên dây điện, cột điện; tuyệt đối không để cây chạm dây điện, và việc cắt cây gần đường dây phải nhờ đơn vị điện lực hoặc thợ có chuyên môn.
  • Rễ cây lớn trồng sát nhà có thể ảnh hưởng ống nước, móng; với cây thân gỗ, nên trồng cách nhà một khoảng.
  • Cây có gai như hoa giấy dễ làm trầy xước khi cắt tỉa, khi trẻ nhỏ chơi gần.
  • Giàn tre, gỗ mục theo thời gian; giàn đổ khi có gió lớn có thể gây nguy hiểm, nên kiểm tra trước mùa mưa bão.

Phần lớn rắc rối trên tránh được bằng việc dọn lá và cắt tỉa đều đặn, mỗi tháng một lần trong mùa cây phát triển mạnh.

Câu hỏi thường gặp

Cây leo có làm tường bị thấm không?

Cây áp sát tường giữ ẩm trên mặt tường lâu ngày, và loài có rễ bám chui vào vết nứt của tường cũ có thể làm thấm nặng hơn. Dựng giàn tách khỏi tường, chọn cây leo bằng tua cuốn hoặc thân quấn, và cắt tỉa không cho cây lan lên mái sẽ hạn chế được rủi ro này.

Bao lâu thì giàn cây leo phủ đủ để chống nóng?

Cây theo mùa như mướp, bầu có thể phủ giàn sau vài tuần đến vài tháng tuỳ thời tiết và chăm sóc. Cây lâu năm thường cần cả mùa đầu tiên mới phủ dày. Nên trồng từ cuối mùa lạnh để giàn kịp phủ khi bắt đầu nắng gắt.

Giàn cây trên sân thượng có cần chống thấm thêm không?

Nên kiểm tra kỹ lớp chống thấm trước khi đặt chậu, giàn. Dùng chậu có khay hứng, không đổ đất trực tiếp lên sàn, giữ lỗ thoát nước thông thoáng. Nếu sàn đã có dấu hiệu thấm, xử lý trước khi làm giàn, vì sau đó việc tìm chỗ thấm khó hơn.

Giàn cây leo có thay được điều hoà không?

Giàn cây làm tường, mái bớt nóng và phòng dễ chịu hơn, nhờ vậy điều hoà có thể bật muộn hơn, chạy nhẹ hơn. Trong những đợt nắng nóng gay gắt, phần lớn nhà ở đô thị vẫn cần điều hoà; giàn cây là một lớp hỗ trợ, không phải thứ thay thế hoàn toàn.

Trồng cây leo ở nhà thuê có được không?

Cây trồng trong chậu với giàn rời là lựa chọn hợp cho nhà thuê, mang đi được khi chuyển nhà. Nếu cần khoan tường để gắn giàn hoặc trồng cây xuống đất, nên hỏi chủ nhà trước. Tránh để cây bám lên tường, mái nhà người khác.

Có nên dùng lưới che nắng thay cho cây leo?

Lưới che nắng lắp nhanh, không cần tưới, che được ngay, nhưng bản thân lưới nóng lên dưới nắng và không có hiệu ứng bay hơi làm mát như lá. Có thể dùng lưới che tạm trong thời gian chờ giàn cây phủ dày, rồi gỡ bớt khi cây đã đủ tán.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138