LangPhi.comLãng Phí
Gas và năng lượng khi nấu

Đun nước nóng trong nhà đỡ tốn: đun đúng lượng, giữ phích và chọn ấm điện hay bếp gas

Tính thử tiền đun một lít nước bằng ấm điện và bếp gas với đơn giá giả định, cách đun đúng lượng cần dùng, giữ nước trong phích và pha nước tắm cho bé an toàn.

Mother pouring freshly boiled water from a kettle into an old vacuum flask on a wooden table in a Lang Son house, steam rising, toddler blurred in background

Đun một lít nước từ nhiệt độ phòng tới sôi cần khoảng 0,09 kWh nhiệt; với đơn giá giả định trong bài, đun bằng ấm siêu tốc tốn chưa bằng một nửa so với đun trên bếp gas, và khoản lãng phí lớn nhất thường không nằm ở thiết bị mà ở chỗ đun nhiều hơn lượng cần dùng rồi đun đi đun lại. Nước nóng xuất hiện trong nhà nhiều hơn ta nghĩ: pha sữa, pha trà, nấu mì, trụng rau, tráng bát, pha nước tắm cho trẻ nhỏ mùa lạnh.

Bài này tính thử chi phí cho từng cách đun, rồi đi qua những thói quen làm hao năng lượng âm thầm: đổ đầy ấm cho một cốc trà, để nước nguội rồi đun lại, cắm bình thuỷ điện cả ngày, đun nồi to nước tắm trên bếp gas. Đơn giá điện và gas dùng trong bài là giả định để minh hoạ, bạn thay bằng giá trên hoá đơn và giá bình gas thực trả của nhà mình.

Một lít nước sôi tốn bao nhiêu: tính từng bước

Phép tính dựa trên nhiệt dung của nước, một đại lượng vật lý quen thuộc: cần khoảng 4,19 kJ để làm nóng một kg nước thêm một độ. Phần còn lại chỉ là nhân chia.

  1. Nhiệt cần để đun một lít nước từ 25 độ lên 100 độ: 4,19 × 75 ≈ 314 kJ, tức khoảng 0,087 kWh (1 kWh = 3.600 kJ).
  2. Ấm siêu tốc hiệu suất khoảng 85%, tuỳ máy: cần 0,087 ÷ 0,85 ≈ 0,10 kWh điện. Với đơn giá giả định 3.000 đồng mỗi kWh, mỗi lít tốn khoảng 300 đồng.
  3. Bếp gas hiệu suất khoảng 40%: cần 0,087 ÷ 0,4 ≈ 0,22 kWh nhiệt từ gas, tức khoảng 0,22 ÷ 12,8 ≈ 0,017 kg gas. Với đơn giá giả định 40.000 đồng mỗi kg, mỗi lít tốn khoảng 680 đồng.
  4. Nhà dùng trung bình ba lít nước sôi mỗi ngày: ấm điện khoảng 900 đồng, bếp gas khoảng 2.040 đồng. Một tháng chênh khoảng 34.000 đồng theo ví dụ giả định.
  5. Mùa lạnh nước đầu vào có thể chỉ 15 độ thay vì 25 độ, nhiệt cần tăng thêm khoảng 13%, cả hai cách đều tốn hơn tương ứng.

Con số mỗi lít nhỏ, nhưng hai điều đáng chú ý: tỉ lệ chênh giữa hai cách khá ổn định (ấm điện thường rẻ hơn khi giá điện ở bậc nhà bạn đang dùng không quá cao), và mọi lít nước thừa đều nhân lên theo cùng tỉ lệ. Phần lãng phí do đun thừa thường lớn hơn phần chênh do chọn thiết bị.

Bốn thói quen đun nước hao năng lượng nhất

Đổ đầy ấm cho một cốc. Ấm siêu tốc dung tích 1,5–1,8 lít, nhiều người đổ đầy theo thói quen trong khi chỉ cần 250 ml pha một cốc trà. Phần nước thừa vẫn được đun sôi, rồi nguội đi trong ấm. Lấy chính chiếc cốc định dùng đong nước đổ vào ấm, thêm một chút cho phần hao, nhưng không dưới vạch tối thiểu ghi trên ấm.

Đun lại nước đã nguội. Nước sôi buổi sáng để trong ấm, trưa nguội lại bấm đun tiếp, chiều thêm lần nữa. Mỗi lần đun lại tốn gần như đun nước mới. Rót ngay phần chưa dùng vào phích giữ nhiệt.

Đun sôi quá lâu. Với nước uống thông thường, đưa nước tới sôi sùng sục là đủ; khuyến nghị phổ biến cho việc khử trùng là giữ sôi khoảng một phút. Để nồi nước sôi mười phút trên bếp gas không làm nước sạch hơn mà chỉ đốt thêm gas. Ấm siêu tốc tự ngắt nên không gặp vấn đề này.

Đun nước trên bếp gas không vung. Nồi nước không đậy vung mất nhiều nhiệt qua mặt thoáng. Khi buộc phải đun trên bếp, dùng ấm đun có nắp hoặc nồi đậy vung, đặt trên họng có ngọn lửa vừa đáy.

Phích, bình giữ nhiệt và bình thuỷ điện: giữ nóng thay vì đun lại

Chiếc phích nước đựng ruột thuỷ tinh hai lớp chân không quen thuộc trong nhà Việt là thiết bị tiết kiệm năng lượng rẻ nhất trong bếp. Nước sôi rót vào phích tốt có thể giữ đủ nóng để pha trà, pha mì trong nhiều giờ. Bình giữ nhiệt bằng thép hai lớp cũng làm việc tương tự cho lượng nhỏ. Thói quen đun một lần buổi sáng rồi rót vào phích giúp bỏ hẳn những lần đun lại lắt nhắt trong ngày.

Bình thuỷ điện là chuyện khác. Nó đun sôi rồi dùng điện để giữ nóng liên tục, thường bật tắt theo chu kỳ. Lượng điện giữ nóng tuỳ máy, tuỳ độ cách nhiệt và nhiệt độ cài đặt; cộng dồn cả ngày có thể không nhỏ, đặc biệt khi bình cắm suốt đêm mà không ai dùng. Cách biết chắc là cắm bình qua ổ cắm đo điện năng trong một ngày bình thường và đọc số kWh. Nếu thấy phần giữ nóng chiếm nhiều, chuyển sang đun bằng ấm khi cần cộng thêm một chiếc phích.

Phích nhiều năm có thể kém giữ nhiệt nếu lớp chân không bị hở. Thử bằng cách rót nước sôi vào buổi tối, sáng hôm sau xem nước còn ấm hay đã nguội hẳn. Phích kém thì thay ruột hoặc thay phích, rẻ hơn nhiều so với đun lại nước mỗi ngày.

Nước tắm cho bé và nước rửa mùa lạnh: những cách thường gặp

Mùa đông ở miền Bắc và vùng núi, nhiều nhà đun nồi nước to trên bếp gas để pha nước tắm cho trẻ nhỏ hoặc người già. Đây là khoản tiêu thụ lớn ít ai tính. Bảng so sánh định tính dưới đây giúp bạn nhìn các lựa chọn.

Cách làmTiêu thụ năng lượngĐiều cần lưu ý
Đun nồi lớn trên bếp gas rồi phaLớn: hiệu suất bếp gas thấp, nồi to không vung thì hao thêmBê nồi nước sôi qua nhà dễ gây bỏng; đậy vung khi đun
Đun bằng ấm siêu tốc nhiều lượt rồi phaThấp hơn bếp gas cho cùng lượng nướcChỉ đun lượng nước nóng cần pha, phần còn lại là nước lạnh
Dùng máy nước nóng sẵn cóTuỳ loại máy và thời gian bậtBật vừa đủ trước khi tắm, không để máy chạy cả ngày
Pha ít nước nóng, tắm nhanh trong phòng kín gióThấp nhấtĐóng cửa, chuẩn bị khăn và quần áo sẵn để bé không bị lạnh

Dù chọn cách nào, an toàn cho trẻ đặt lên trước: cho nước lạnh vào chậu trước rồi mới thêm nước nóng, khuấy đều, thử bằng khuỷu tay hoặc nhiệt kế, nước tắm cho trẻ nhỏ thường được khuyên quanh mức ấm như thân nhiệt. Không để trẻ ở gần nồi hoặc ấm nước sôi, không để phích nước trong tầm với của trẻ.

Nấu mì, trụng rau, tráng bát: mỗi việc một lượng nước

Ngoài pha đồ uống, nước nóng trong bếp còn dùng cho nhiều việc nhỏ mà mỗi việc có một cách đỡ tốn riêng. Nấu mì gói, nấu bún khô: thay vì đặt nồi nước lạnh lên bếp gas rồi chờ, đun nước bằng ấm siêu tốc rồi đổ sang nồi đã đặt sẵn trên bếp, lửa chỉ còn phải giữ sôi và làm chín sợi. Lượng nước đúng theo hướng dẫn trên gói là đủ, đổ thật nhiều cho chắc chỉ thêm phần phải đun.

Trụng rau, chần thịt: dùng nồi vừa, đậy vung khi chờ sôi, trụng nhiều mẻ trong cùng một nồi nước thay vì thay nước mới mỗi mẻ, miễn nước vẫn sạch. Món chần thịt để khử mùi có thể làm trước, rồi dùng chính nồi nước sôi đó trụng rau sau, ngược lại thì không nên vì lẫn mùi và không sạch.

Tráng bát, tráng bình sữa: nhiều nhà đun riêng nước để tráng. Bình sữa của trẻ nhỏ cần làm sạch và tiệt trùng theo đúng hướng dẫn, phần này không nên cắt bớt. Còn tráng bát đĩa thông thường, nước máy sạch kèm nước rửa chén là đủ; nếu muốn tráng nước nóng, tận dụng phần nước còn trong phích từ buổi sáng thay vì bật bếp đun mới.

Giữ ấm đun nước làm việc hiệu quả

Ấm siêu tốc hay ấm đun trên bếp, tình trạng của ấm cũng ảnh hưởng tới năng lượng. Vài việc đơn giản để ấm đun nhanh và bền.

  • Tẩy cặn định kỳ: lớp cặn trắng bám mâm nhiệt làm nước sôi chậm hơn. Dùng cách tẩy cặn theo hướng dẫn của nhà sản xuất ấm.
  • Không đổ nước quá vạch tối đa, tránh nước sôi trào vào phần đế điện; không đun ấm khi không có nước.
  • Đặt ấm siêu tốc trên mặt phẳng khô, xa vòi nước và mép bàn, dây nguồn không vắt qua lối đi.
  • Ấm đun trên bếp gas: đáy phẳng, nắp kín, chọn họng bếp vừa đáy.
  • Ấm có vỏ hỏng, dây nguồn nóng chảy, mùi khét thì ngừng dùng, không tự sửa phần điện.

Một chiếc ấm siêu tốc sạch cặn, dùng đúng lượng nước, kết hợp một chiếc phích tốt có thể thay hầu hết việc đun nước trên bếp gas. Ghi ngày thay bình gas trước và sau khi chuyển để thấy bình kéo dài thêm bao lâu.

Đo lại sau một tháng

Để biết thay đổi có tác dụng, chọn một tháng làm mốc. Tháng đầu đun nước như cũ, ghi ngày thay bình gas và chỉ số công tơ điện. Nếu có ổ cắm đo điện năng, cắm riêng ấm siêu tốc hoặc bình thuỷ điện để có số kWh sạch. Tháng tiếp theo áp dụng ba việc: đun đúng lượng, rót phần chưa dùng vào phích, chuyển việc đun nước từ bếp gas sang ấm điện.

Cuối tháng, so số ngày bình gas kéo dài và số kWh của ấm. Ví dụ giả định: trước đây nhà đun khoảng năm lít nước mỗi ngày trên bếp gas, trong đó hai lít là đun thừa hoặc đun lại. Sau khi đổi, còn ba lít mỗi ngày bằng ấm điện. Với đơn giá giả định ở đầu bài, tiền đun nước giảm từ khoảng 3.400 đồng mỗi ngày xuống khoảng 900 đồng, tức bớt khoảng 75.000 đồng mỗi tháng — gần như chỉ nhờ thói quen.

Con số của nhà bạn sẽ khác, nhưng phương pháp giống nhau: đo trước, đổi một việc, đo lại. Khi giá điện hoặc gas thay đổi, chỉ cần nhân lại phép tính ở đầu bài với đơn giá mới.

Câu hỏi thường gặp

Đun nước bằng ấm siêu tốc hay bếp gas rẻ hơn?

Với hiệu suất tham khảo, ấm siêu tốc đưa khoảng 85% điện năng vào nước, bếp gas khoảng 40% nhiệt của gas. Theo ví dụ giả định trong bài, ấm điện tốn chưa bằng một nửa; bạn thay đơn giá thật ở bậc điện nhà mình để kiểm lại.

Đun nước sôi bao lâu là đủ để uống?

Với nước uống thông thường, đưa nước tới sôi sùng sục là đủ; khuyến nghị phổ biến cho việc khử trùng là giữ sôi khoảng một phút. Đun lâu hơn không làm nước sạch hơn mà chỉ tốn thêm năng lượng.

Bình thuỷ điện cắm cả ngày có tốn điện không?

Có một phần điện để giữ nóng liên tục, nhiều hay ít tuỳ máy và nhiệt độ cài đặt. Cắm qua ổ cắm đo điện năng một ngày để biết con số thật; nếu cao, chuyển sang đun bằng ấm khi cần kèm một chiếc phích.

Đun lại nước đã nguội có tốn như đun mới không?

Gần như vậy, vì nước đã nguội về gần nhiệt độ phòng phải được làm nóng lại từ đầu. Cách tránh là đun đúng lượng cần dùng và rót phần chưa dùng vào phích ngay sau khi sôi.

Pha nước tắm cho bé thế nào để vừa an toàn vừa đỡ tốn?

Chỉ đun lượng nước nóng cần pha, cho nước lạnh vào chậu trước rồi thêm nước nóng, khuấy đều và thử bằng khuỷu tay hoặc nhiệt kế. Tắm trong phòng kín gió, chuẩn bị sẵn khăn để bé không bị lạnh.

Làm sao biết phích nước còn giữ nhiệt tốt?

Rót nước sôi vào buổi tối và kiểm tra sáng hôm sau. Nếu nước đã nguội hẳn, lớp chân không có thể đã hỏng; thay ruột phích hoặc thay phích mới sẽ đỡ hơn đun lại mỗi ngày.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138