LangPhi.comLãng Phí
Nhà cửa, chống nóng và ánh sáng

Chống nóng cho nhà nên làm gì trước: xếp việc theo chi phí và số điện bớt được

Cách đo một tuần để biết nhiệt vào nhà từ đâu, rồi xếp các việc chống nóng theo chi phí và số kWh điều hoà bớt được, việc rẻ làm trước.

Vietnamese father and teenage son on a rooftop terrace in Hai Phong at early morning, touching a sun-warmed wall with flat palms, seen from behind, pale orange light

Chống nóng cho nhà nên bắt đầu từ chỗ nhiệt vào nhiều nhất và rẻ nhất để chặn, chứ không phải từ món đang được quảng cáo rầm rộ nhất. Với phần lớn nhà ở Việt Nam, thứ tự hợp lý thường là: chặn nắng chiếu thẳng qua cửa kính và tường hướng tây, xử lý mái của tầng trên cùng, bịt chỗ hơi lạnh thoát ra ngoài, rồi mới tới những hạng mục tốn kém như làm lại mái hay thay cửa.

Nhưng nhà nào cũng có cái lệch riêng. Một căn nhà ống ba tầng mái bằng nóng theo kiểu khác hẳn một căn cấp bốn mái tôn hay một căn hộ chung cư có vách kính hướng tây. Bài này đưa bạn cách đo trong một tuần để biết nhà mình nóng từ đâu, bảng xếp các việc chống nóng theo chi phí và hiệu quả, và phép tính đơn giản để quy mỗi việc ra số kWh điều hoà bớt được.

Nhiệt vào nhà theo những đường nào

Một căn nhà mùa nắng nhận nhiệt qua bốn đường chính. Thứ nhất là mái: mặt mái hứng nắng gần như suốt ngày, nóng lên rất nhiều so với không khí, rồi truyền và bức xạ nhiệt xuống phòng bên dưới. Thứ hai là cửa kính: nắng xuyên qua kính, rơi lên sàn, đồ đạc, biến thành nhiệt nằm lại trong phòng. Thứ ba là tường hứng nắng, nhất là tường hướng tây nhận nắng chiều gay gắt và nhả nhiệt vào phòng tới tận đêm. Thứ tư là không khí nóng lọt vào qua khe cửa, ô thoáng, lỗ ống, mỗi lần mở cửa.

Tỷ lệ giữa bốn đường này khác nhau theo kiểu nhà. Nhà một tầng mái tôn không trần thì mái gánh phần lớn. Nhà ống nhiều tầng mái bằng thì chỉ tầng trên cùng chịu mái, các tầng giữa chủ yếu nóng do cửa kính mặt tiền và tường chung nhận nắng. Căn hộ chung cư tầng giữa gần như không có mái, nhưng vách kính lớn hướng tây có thể biến phòng khách thành nhà kính vào buổi chiều.

Đó là lý do không có một công thức chống nóng chung cho mọi nhà. Việc đầu tiên không phải là mua gì, mà là xác định nhà mình thuộc kiểu nào và phòng nào đang khiến điều hoà phải chạy nhiều nhất. Chống nóng đúng chỗ thì một khoản nhỏ cũng thấy khác biệt trên hoá đơn; chống nóng sai chỗ thì có khi tốn cả chục lần mà phòng vẫn hầm.

Đo một tuần trước khi bỏ tiền

Bạn không cần thiết bị chuyên dụng để biết nhà nóng từ đâu. Một nhiệt kế điện tử rẻ tiền, một cuốn sổ và công tơ điện là đủ cho tuần đo đầu tiên:

  1. Đặt nhiệt kế ở giữa phòng nóng nhất, cao ngang người ngồi, tránh nắng chiếu thẳng vào nhiệt kế. Ghi nhiệt độ lúc 8 giờ, 14 giờ, 17 giờ và 21 giờ trong bảy ngày, khi phòng không bật điều hoà nếu có thể.
  2. Ghi nhiệt độ cao nhất ngoài trời mỗi ngày theo dự báo thời tiết của địa phương. So hai cột sẽ thấy phòng nóng hơn hay mát hơn ngoài trời bao nhiêu độ, và nóng nhất vào giờ nào.
  3. Áp mu bàn tay lên trần, lên tường hướng tây, lên mặt kính cửa sổ vào khoảng 14 giờ đến 16 giờ. Bề mặt nào ấm rõ rệt so với các bề mặt khác thì đó là chỗ đang nhả nhiệt vào phòng. Nếu có súng đo nhiệt hồng ngoại thì ghi số, không có thì cảm nhận vẫn đủ để so sánh.
  4. Đọc công tơ điện mỗi tối cùng một giờ. Hiệu số giữa hai lần đọc là số kWh cả nhà dùng trong ngày; những ngày nóng hơn thường dùng nhiều hơn, và độ chênh đó phần lớn là của điều hoà.
  5. Cuối tuần, ghi ba kết luận: phòng nào nóng nhất, nóng nhất vào giờ nào, bề mặt nào ấm nhất. Ba dòng này quyết định bạn nên làm việc gì trước.

Nếu phòng nóng nhất vào buổi trưa và trần ấm hơn tường, thủ phạm chính gần như chắc chắn là mái. Nếu nóng nhất lúc chiều muộn và tường hướng tây hoặc kính ấm, thủ phạm là nắng chiều. Nếu phòng vẫn nóng lúc 21 giờ dù ngoài trời đã dịu, nhiệt đang được tường và mái tích lại rồi nhả ra.

Xếp các việc chống nóng theo chi phí và hiệu quả

Bảng dưới xếp các việc phổ biến theo mức chi phí tương đối và mức độ bớt nhiệt thường thấy. Đây là mức định tính để so sánh, hiệu quả thật tuỳ nhà và tuỳ cách làm:

ViệcChi phí tương đốiHợp với trường hợpGhi chú
Kéo rèm, đóng cửa phía nắng vào giờ nắng gắtGần như khôngMọi nhàLàm ngay, đo lại sau ba ngày
Che nắng bên ngoài cửa kính (mành, mái che, lam)Thấp đến vừaCửa kính hướng tây, hướng đôngChặn nhiệt trước khi qua kính, hiệu quả hơn rèm trong
Bịt khe hở phòng điều hoàThấpPhòng có ô thoáng, khe cửa lớnBớt hơi lạnh thất thoát
Mở cửa đón gió đêm, đóng cửa ban ngàyKhôngNhà có gió, đêm mát hơn ngàyCần lưới chống muỗi, an ninh
Chống nóng mái tôn (lớp cách nhiệt, trần, khe thông gió)Vừa đến caoNhà mái tôn, tầng trên cùngThường bớt nhiều nhất cho nhà mái tôn
Chống nóng mái bằng (mái che hai lớp, lớp cách nhiệt)Vừa đến caoTầng trên cùng nhà mái bằngTầng dưới hưởng ít
Phim cách nhiệt dán kínhVừaVách kính lớn không che ngoài đượcChọn theo thông số, không theo độ tối
Sơn phản xạ nhiệt cho mái, tườngVừaMái, tường hứng nắng chưa cách nhiệtHiệu quả giảm khi bề mặt bám bẩn
Thay cửa, làm lại máiCaoKhi đằng nào cũng phải sửaGộp vào dịp sửa nhà

Nguyên tắc rút ra từ bảng: làm hết các việc ở nửa trên trước, đo lại, rồi mới cân nhắc nửa dưới. Nhiều gia đình làm xong nhóm việc rẻ đã thấy phòng dễ chịu đến mức không cần tới hạng mục đắt.

Những việc gần như không tốn tiền nên làm ngay

Đóng rèm theo hướng nắng, không theo giờ ngủ. Phòng hướng đông kéo rèm buổi sáng, phòng hướng tây kéo rèm từ đầu giờ chiều. Rèm trong nhà không chặn được nhiều bằng che ngoài, nhưng vẫn bớt phần nắng rơi thẳng lên sàn và đồ đạc.

Đóng cửa phòng điều hoà ngay từ trước khi bật. Phòng đã đóng kín từ trưa thì lúc bật máy, không khí bên trong chưa bị pha thêm hơi nóng từ hành lang, máy hạ nhiệt nhanh hơn.

Tắt các nguồn nhiệt phụ trong phòng. Đèn sợi đốt, máy tính để bàn bật không ai dùng, nồi cơm cắm hâm cả buổi đều toả nhiệt. Mỗi thứ không lớn, nhưng trong phòng nhỏ đóng kín, chúng cộng lại thành phần việc mà điều hoà phải gánh.

Dời việc sinh nhiệt ra khỏi giờ nóng. Là quần áo, sấy tóc, nấu món hầm lâu nên dồn vào sáng sớm hoặc tối muộn, khi nhà đang mát và không cần chạy điều hoà để bù.

Mở cửa đón gió khi ngoài trời mát hơn trong nhà. Sáng sớm và tối muộn là lúc xả nhiệt tích trong tường, trần ra ngoài. Nhiều nhà đóng cửa im ỉm cả ngày lẫn đêm nên nhiệt dồn từ hôm này sang hôm khác.

Giữ dàn nóng điều hoà thoáng, không bị nắng chiếu trực tiếp nếu có thể. Dàn nóng bị bí hoặc bị phơi nắng gắt phải làm việc vất vả hơn để thải nhiệt. Việc dời dàn hay làm mái che cho dàn nên để thợ lắp đặt làm, bảo đảm khoảng hở thoát gió.

Tính số điện bớt được bằng phép nhân đơn giản

Để biết một việc chống nóng có đáng tiền không, bạn cần quy nó ra số kWh. Cách đơn giản nhất là so tiêu thụ điện trước và sau trong những ngày có nhiệt độ ngoài trời gần giống nhau. Ví dụ giả định: trước khi che nắng cửa kính hướng tây, những ngày ngoài trời khoảng 35 độ, nhà bạn dùng trung bình 18 kWh mỗi ngày. Sau khi lắp mành che ngoài, những ngày cũng khoảng 35 độ, nhà dùng 16 kWh. Bạn bớt khoảng 2 kWh mỗi ngày.

Nhân tiếp: nếu một năm có khoảng 120 ngày nóng phải bật điều hoà nhiều, số điện bớt được là 2 nhân 120 bằng 240 kWh. Với đơn giá giả định 3.000 đồng mỗi kWh, đó là 720.000 đồng một năm. Đơn giá thật bạn phải tra biểu giá bán lẻ điện sinh hoạt hiện hành của đơn vị điện lực, và nhớ rằng giá bậc thang khiến mỗi kWh bớt được thường rơi vào bậc cao nhất nhà bạn đang dùng, nên giá trị thật có thể cao hơn đơn giá trung bình.

Cuối cùng chia chi phí làm cho số tiền bớt mỗi năm để ra số năm hoàn vốn. Việc nào hoàn vốn dưới hai mùa nóng thường đáng làm ngay. Việc nào cần trên mười năm thì chỉ nên làm khi nó còn mang lại thứ khác như phòng dễ chịu hơn, mái bền hơn, hoặc khi đằng nào cũng phải sửa. Đừng quên rằng có những phòng không bật điều hoà, chỉ quạt: ở đó lợi ích là ngủ được, làm việc được, không quy ra tiền điện nhưng vẫn có giá trị.

Khi nào mới đáng bỏ tiền làm mái và cửa

Hạng mục lớn như chống nóng mái, thay kính, làm mái che hai lớp chỉ nên tính tới khi tuần đo cho thấy rõ thủ phạm là mái hoặc kính, và các việc rẻ đã làm hết mà phòng vẫn nóng. Lúc đó, hãy đặt câu hỏi phòng bên dưới dùng vào việc gì. Nếu đó là phòng ngủ bật điều hoà mỗi đêm, phòng làm việc ban ngày, khoản đầu tư có đối tượng hưởng lợi rõ ràng. Nếu đó là kho, phòng thờ ít người ở, có khi chỉ cần thông gió tốt là đủ.

Thời điểm cũng quan trọng. Nếu mái đã dột, tôn đã gỉ, đằng nào cũng phải thay, đó là dịp tốt nhất để thêm lớp cách nhiệt vì phần nhân công tháo lắp đã nằm trong việc sửa. Ngược lại, tháo một mái còn tốt chỉ để chống nóng thường khó hoàn vốn bằng tiền điện; khi ấy nên xem các cách làm từ bên dưới như đóng trần, thêm lớp cách nhiệt dưới mái, hoặc làm mát từ bên trên như sơn phản xạ.

Một lưu ý về an toàn: mọi việc trên mái, trên cao, đều có nguy cơ ngã. Việc dò, đo, lau chùi trên mái bằng nên làm khi có người hỗ trợ; việc trên mái tôn dốc, mái ngói nên để thợ có dây an toàn. Những phần dính tới điện như dời ổ cắm, đi dây quạt hút, lắp đèn trên trần mới cũng để thợ điện làm, không tự đấu nối.

Những khoản chống nóng dễ thành lãng phí

Chống lãng phí điện mà lại lãng phí tiền vào chống nóng thì công cốc. Đây là những trường hợp hay gặp:

  • Dán phim cách nhiệt cho mọi ô kính trong nhà, kể cả kính hướng bắc không bao giờ có nắng chiếu thẳng.
  • Lắp màng nhôm phản xạ áp sát vào tấm tôn hoặc sát trần, không có khoảng không khí, nên lớp phản xạ gần như không phát huy tác dụng.
  • Sơn chống nóng cho mái rồi để bụi, rêu phủ kín sau một hai mùa, độ phản xạ giảm mà không ai vệ sinh.
  • Mua thêm điều hoà công suất lớn hơn để bù cho một phòng chưa che nắng, chưa bịt hở, trong khi xử lý nguồn nóng rẻ hơn nhiều.
  • Làm mái che hai lớp cho cả sân thượng trong khi chỉ có một phòng ngủ nhỏ ở tầng trên cùng cần mát.
  • Trồng cây leo kín tường nhà cũ đã thấm, khiến tường ẩm thêm, sinh rêu mốc và phải sửa sớm hơn.
  • Không đo lại sau khi làm, nên không biết khoản đã chi có hiệu quả hay không để quyết định bước tiếp theo.

Điểm chung của các trường hợp trên là làm theo cảm giác chứ không theo số. Một cuốn sổ ghi nhiệt độ và chỉ số công tơ trước, sau mỗi việc là cách rẻ nhất để không phạm lại sai lầm.

Câu hỏi thường gặp

Chống nóng có giúp nhà không bật điều hoà vẫn mát không?

Chống nóng tốt có thể làm phòng mát hơn ngoài trời vài độ vào giờ nắng gắt và bớt nóng hầm về đêm, đủ để nhiều nhà chỉ cần quạt trong những ngày không quá nóng. Vào đợt nắng nóng kéo dài, phần lớn nhà ở đô thị vẫn cần điều hoà, nhưng máy chạy nhẹ hơn và ngắn hơn.

Nhà thuê có nên tự bỏ tiền chống nóng không?

Nên ưu tiên các việc tháo mang đi được hoặc không đụng kết cấu như rèm, mành che ngoài, gioăng bịt khe cửa, quạt. Những việc như làm trần, sơn mái, dán phim nên thoả thuận với chủ nhà trước, vì đó là cải tạo tài sản của họ và bạn có thể không ở đủ lâu để thu lại phần tiền điện bớt được.

Có cần thuê người khảo sát nhiệt trước khi chống nóng không?

Với nhà ở thông thường, tuần tự đo bằng nhiệt kế, sờ bề mặt và đọc công tơ đã đủ để xác định thủ phạm chính. Thuê khảo sát có camera nhiệt đáng cân nhắc khi chuẩn bị làm hạng mục lớn như làm lại mái hoặc thay toàn bộ cửa, để chắc rằng tiền được đổ vào đúng chỗ.

Làm sao so sánh trước và sau khi thời tiết mỗi tuần mỗi khác?

So những ngày có nhiệt độ cao nhất ngoài trời gần bằng nhau, chênh nhau không quá một hai độ, và cùng nếp sinh hoạt trong nhà. Ghi càng nhiều ngày càng tốt. Nếu chỉ so một tuần nóng với một tuần mát, bạn sẽ tưởng việc chống nóng hiệu quả hơn thực tế rất nhiều.

Quạt có giúp giảm tiền điện điều hoà không?

Quạt làm gió lưu thông trên da nên cơ thể thấy mát hơn ở cùng nhiệt độ phòng, nhờ vậy nhiều người đặt điều hoà cao hơn một chút mà vẫn dễ chịu. Quạt tiêu thụ điện ít hơn điều hoà nhiều lần. Hiệu quả cụ thể tuỳ người và tuỳ phòng, bạn nên tự thử và đo bằng công tơ.

Việc chống nóng nào hợp cho căn hộ chung cư?

Căn hộ thường không có mái riêng nên trọng tâm là cửa kính và vách kính hướng nắng: rèm cản nhiệt, phim cách nhiệt nếu tòa nhà cho phép, mành che ở lô gia nếu quy định quản lý tòa nhà đồng ý. Kiểm tra nội quy trước khi lắp gì ra mặt ngoài để không phải tháo dỡ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138