Khi bình gas hết sớm hơn mức quen thuộc mà nhà không nấu nhiều hơn, nguyên nhân thường nằm ở một trong năm chỗ: ngọn lửa cháy không hết, nồi không hợp với bếp, gió lùa, thói quen nấu vừa thay đổi, hoặc gas bị rò. Bốn chỗ đầu chỉ tốn tiền. Chỗ cuối cùng là chuyện an toàn và phải xử lý theo cách khác hẳn.
Bài này đi theo thứ tự rà từ dễ thấy đến khó thấy, kèm việc bạn tự làm được và việc phải để thợ làm. Điều kiện để dùng bài là bạn đã biết bình gas nhà mình bình thường kéo dài bao lâu, nhờ ghi ngày thay bình vài lần. Không có con số nền thì "hết nhanh" chỉ là cảm giác.
Trước khi rà: loại trừ những lý do không phải lãng phí
Không phải bình nào hết sớm cũng là có vấn đề. Trước khi đi tìm lỗi, bạn đối chiếu với vài câu hỏi đơn giản để khỏi lo oan.
- Tháng vừa rồi có khách ở lại, có đám giỗ, có tiệc sinh nhật, hay con nghỉ học ở nhà ăn trưa? Mỗi bữa nấu thêm đều cộng vào bình.
- Có món mới nấu thường xuyên hơn không, ví dụ bắt đầu nấu cháo hằng ngày cho bé, ninh nước dùng, luộc gà, nấu chè? Món ninh lâu ăn gas nhiều hơn món xào rất nhiều.
- Có chuyển việc đun nước pha sữa, nước tắm sang bếp gas vì ấm điện hỏng không?
- Thời tiết chuyển lạnh: nước máy lạnh hơn thì mọi việc đun sôi đều lâu hơn, nhà cũng hay nấu món nóng hơn.
- Người nấu chính có thay đổi không? Mỗi người có một thói quen vặn lửa khác nhau, người quen lửa lớn có thể làm bình hết nhanh hơn đáng kể.
- Bình mới có đủ khối lượng không? Nếu nghi giao thiếu, lần sau nhờ người giao cân trước mặt và so với khối lượng vỏ dập trên cổ bình.
Nếu có một lý do rõ ràng trong danh sách trên, bình hết sớm là bình thường. Nếu không có lý do nào mà bình vẫn hụt từ một phần năm trở lên so với trung bình, đi tiếp các bước dưới đây.
Đọc màu ngọn lửa: dấu hiệu rẻ nhất để tìm chỗ hao gas
Ngọn lửa là thứ bạn nhìn thấy mỗi ngày nhưng ít khi để ý. Nó cho biết gas đang cháy hết hay đang cháy dở. Gas cháy dở vừa tốn hơn vừa sinh khí độc CO và muội đen.
| Ngọn lửa trông thế nào | Thường do đâu | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Xanh, đều quanh vòng, có lõi xanh đậm rõ | Bếp cháy tốt | Giữ nguyên, chỉ vệ sinh định kỳ |
| Đầu lửa vàng hoặc đỏ, nhiều tàn đỏ | Đầu chia lửa bẩn, dính dầu mỡ, nước canh tràn; đôi khi bụi trong không khí | Khoá van, chờ nguội, vệ sinh đầu chia lửa |
| Lửa lệch một bên, có lỗ không lên lửa | Lỗ chia lửa bị tắc, nắp chia lửa đặt lệch | Đặt lại nắp cho khớp, vệ sinh lỗ bằng bàn chải mềm |
| Lửa phập phù, lúc to lúc nhỏ, bùng lên rồi tụt | Gió lùa, hoặc trục trặc ở van điều áp, dây dẫn | Che gió; nếu không do gió thì khoá van, gọi thợ kiểm tra |
| Lửa yếu đều mọi họng dù vặn hết cỡ | Bình gần hết, hoặc van điều áp có vấn đề | Gọi đổi bình; nếu bình mới vẫn yếu thì gọi thợ |
| Đáy nồi đen sì muội sau vài lần nấu | Lửa cháy không hết kéo dài | Xử lý như lửa đỏ; muội trên đáy nồi cũng cản nhiệt |
Phần bạn tự làm được chỉ là vệ sinh mặt bếp, đầu chia lửa và đặt lại nắp chia lửa cho khớp. Mọi thứ phía sau đầu đốt như van bếp, van điều áp, dây dẫn, kim phun là việc của thợ. Lửa vẫn đỏ sau khi đã vệ sinh sạch thì đừng chọc ngoáy thêm.
Vệ sinh đầu chia lửa đúng cách
Đầu chia lửa là phần kim loại tròn có các khe nhỏ nằm ngay dưới nồi, thường nhấc ra được bằng tay. Đây là phần hay bẩn nhất vì hứng nước canh, dầu mỡ tràn. Quy trình dưới đây áp dụng cho bếp gas gia đình thông thường; bếp của bạn khác thì đọc sách hướng dẫn kèm theo.
- Khoá van bình gas và vặn các núm bếp về vị trí tắt. Chờ bếp nguội hẳn, ít nhất mười lăm phút sau khi nấu.
- Nhấc kiềng ra, nhấc nắp chia lửa và đầu chia lửa ra. Ghi nhớ hoặc chụp ảnh vị trí để lắp lại cho đúng.
- Ngâm đầu chia lửa vào nước ấm pha chút nước rửa chén khoảng mười đến hai mươi phút cho mềm cặn.
- Chải các khe bằng bàn chải đánh răng cũ. Không dùng kim, tăm kim loại cứng để chọc vì dễ làm toác lỗ, lửa sẽ lệch lâu dài.
- Rửa sạch, lau khô, phơi cho thật khô. Đầu chia lửa còn ướt thì lắp vào sẽ khó đánh lửa và lửa phập phù.
- Lắp lại đúng vị trí, nắp chia lửa phải nằm phẳng, khớp hoàn toàn.
- Mở van bình, đánh lửa và quan sát. Nếu có mùi gas lạ hoặc lửa bất thường, khoá van ngay và gọi thợ.
Nhà nấu hằng ngày có thể làm việc này mỗi tháng một lần, hoặc ngay sau lần nước canh trào nhiều. Đó là việc mười lăm phút có thể kéo dài mỗi bình gas thêm vài ngày nếu trước đó lửa đã đỏ lâu.
Nồi, gió và thói quen: ba chỗ hao gas âm thầm
Nồi nhỏ trên họng lớn. Khi ngọn lửa liếm lên thành nồi, phần nhiệt ấy bay vào không khí chứ không vào thức ăn. Nồi nhỏ thì dùng họng nhỏ hoặc vặn lửa vừa sao cho đầu lửa nằm gọn dưới đáy. Nồi đáy cong, móp cũng làm lửa toả ra ngoài, có bài riêng trong danh mục bàn kỹ chuyện chọn nồi.
Gió lùa qua bếp. Quạt đứng thổi thẳng vào người nấu, cửa sổ mở ngay cạnh bếp, hoặc bếp đặt ở hành lang ban công đều làm ngọn lửa bị thổi lệch. Bạn có thể thấy ngọn lửa ngả về một phía. Cần thông gió cho khí cháy thoát ra, nhưng gió không nên thổi trực tiếp vào ngọn lửa; xoay quạt sang hướng khác hoặc khép bớt cánh cửa gần bếp nhất là đủ.
Lửa lớn trong lúc chờ. Nhiều người bật bếp rồi mới đi rửa rau, thái thịt, hoặc giữ lửa lớn khi nồi đã sôi. Nước sôi là sôi, lửa lớn hơn chỉ làm nước bay hơi nhanh hơn chứ không nóng hơn 100 độ. Hạ lửa ngay khi sôi là một trong những thay đổi nhỏ nhất mà dễ thấy kết quả trên sổ nhất.
Không đậy vung. Nồi không vung mất nhiều nhiệt qua hơi nước và đối lưu ở mặt thoáng. Món nào không cần mở vung thì đậy, đặc biệt lúc đun sôi nước và luộc.
Hâm đi hâm lại. Thức ăn hâm nhiều lần trong ngày vì người nhà ăn lệch giờ là một khoản gas ít ai tính. Gom giờ ăn, chia phần ăn riêng cho người về muộn và hâm một lần đúng phần cần ăn sẽ đỡ nhiều.
Khi nghi rò gas: dừng việc tìm lỗi, chuyển sang an toàn
Nếu đã loại trừ hết các lý do trên mà bình vẫn hụt bất thường, hoặc bạn ngửi thấy mùi gas thoang thoảng gần bình, dưới gầm tủ, quanh dây dẫn, lúc bếp không bật, thì nghi rò gas. Gas dùng trong gia đình vốn không mùi, nhà sản xuất pha thêm chất tạo mùi hăng để người dùng phát hiện được. Khí này nặng hơn không khí nên hay đọng sát sàn, góc tủ, chỗ trũng.
Lúc này mục tiêu không còn là tiết kiệm. Việc phải làm ngay: khoá van bình gas, mở cửa ra vào và cửa sổ cho thoáng, không bật hay tắt bất cứ công tắc điện, quạt, đèn nào, không rút phích cắm, không đánh lửa, không dùng điện thoại ngay trong khu vực có mùi. Đưa mọi người ra ngoài. Ra tới chỗ thoáng an toàn rồi mới gọi thợ gas, hoặc gọi cứu hoả 114 nếu mùi nặng, lan rộng hay bạn không chắc.
Không tự tháo van điều áp, không tự cắt nối dây dẫn, không quấn băng dính lên chỗ nghi rò rồi dùng tiếp. Dây dẫn chai cứng, nứt, van rò là những thứ phải thay bằng phụ kiện đạt chuẩn do người có chuyên môn lắp. Sau khi thợ xử lý xong, ghi vào sổ thay bình để lần sau biết bình đó hụt vì rò chứ không phải vì thói quen nấu.
Sau khi rà: đo lại để biết đã bịt đúng chỗ chưa
Rà xong, bạn sẽ có một danh sách việc đã làm: vệ sinh đầu chia lửa, chuyển nồi nhỏ sang họng nhỏ, xoay quạt, hạ lửa khi sôi, có thể thêm thay dây dẫn do thợ làm. Bước cuối cùng là đo lại. Ghi ngày lắp bình tiếp theo và chú thích những việc đã đổi. Khi bình hết, so với trung bình cũ.
Nếu bình quay về mức bình thường, bạn đã tìm đúng nguyên nhân. Nếu vẫn hụt dù đã sửa mọi thứ thấy được, hãy nhờ thợ kiểm tra toàn bộ hệ thống một lần, kể cả đoạn dây đi âm hoặc đi sau tủ bếp mà bạn không nhìn thấy. Đừng chấp nhận một bình gas hụt mãi mà không rõ lý do.
Khi so, nhớ tính tới mùa và những tháng có ghi chú đặc biệt. Ví dụ giả định: trung bình ba bình trước là 48 ngày, bình vừa rồi chỉ 35 ngày, rà ra lửa đỏ do đầu chia lửa bẩn và một chiếc quạt mới đặt cạnh bếp. Sau khi vệ sinh và xoay quạt, bình tiếp theo kéo dài 47 ngày. Khoảng chênh 12 ngày đó chính là phần gas đã bị đốt phí, quy ra khoảng một phần tư bình. Có con số như vậy, lần sau thấy lửa ngả vàng là cả nhà biết ngay phải làm gì mà không cần đợi tới lúc bình hết mới giật mình.
Một lợi ích phụ của việc rà theo thứ tự này là cả nhà hiểu bếp hơn. Trẻ lớn có thể được giao nhiệm vụ nhìn màu lửa mỗi tối và báo khi thấy lửa đỏ, việc nhỏ nhưng tạo thói quen để ý. Người lớn biết được ranh giới: phần nào mình tự làm, phần nào phải gọi người có chuyên môn.
Câu hỏi thường gặp
Lửa gas màu đỏ có tốn gas hơn lửa xanh không?
Có. Lửa đỏ hoặc vàng cho thấy gas cháy không hết, một phần năng lượng không thành nhiệt hữu ích, lại sinh muội đen bám đáy nồi cản nhiệt và khí CO. Vệ sinh đầu chia lửa thường giúp lửa xanh trở lại; nếu không được thì gọi thợ.
Tự vệ sinh bếp gas đến đâu thì an toàn?
Khi đã khoá van bình và bếp nguội, bạn có thể lau mặt bếp, nhấc và rửa đầu chia lửa, nắp chia lửa. Van bếp, van điều áp, dây dẫn và kim phun là phần của thợ, không tự tháo.
Ngửi thấy mùi gas thoang thoảng nhưng không nặng thì có cần gọi thợ không?
Có. Khoá van bình, mở cửa cho thoáng, không bật tắt điện hay đánh lửa, rồi gọi thợ gas kiểm tra. Rò nhỏ vẫn là rò, vừa tốn gas vừa có thể tích tụ thành nguy hiểm ở chỗ kín.
Quạt thổi vào bếp làm tốn gas thật không?
Gió thổi thẳng làm ngọn lửa ngả ra ngoài đáy nồi nên một phần nhiệt bị cuốn đi, nấu lâu hơn. Vẫn cần thông thoáng cho khí cháy thoát ra, chỉ nên xoay quạt để gió không thổi trực tiếp vào ngọn lửa.
Bình gas mới mà lửa vẫn yếu thì do đâu?
Có thể do van điều áp, dây dẫn bị gập hoặc tắc, hoặc bình chưa lắp khớp. Đây đều là phần không nên tự xử lý; khoá van và nhờ người giao gas hoặc thợ kiểm tra lại.
Làm sao biết bình gas bị giao thiếu?
Nhờ người giao cân bình trước mặt khi nhận và so với khối lượng vỏ dập trên cổ bình; tổng trừ vỏ là lượng gas. Ghi số ngày dùng của mỗi bình cũng giúp nhận ra bình hụt bất thường.