Cùng một chiếc xe, cùng một quãng đường đi làm, hai người lái có thể tốn lượng xăng khác nhau rõ rệt chỉ vì cách vặn ga và cách dừng. Phần chênh đó không nằm ở máy móc mà ở thói quen, và đổi thói quen thì không tốn đồng nào.
Nhưng chạy xe tiết kiệm không có nghĩa là bò chậm cản đường, cũng không phải tắt máy ở mọi đèn đỏ hay thả trôi xe xuống dốc. Bài này đi qua năm thói quen làm hao xăng phổ biến khi đi xe máy trong phố, với mỗi thói quen là cách đổi giữ nguyên mức an toàn, và cuối bài là cách tự đo xem mình đỡ được bao nhiêu. Số tiền trong bài là ví dụ giả định.
Vì sao cách vặn ga quyết định nhiều hơn tốc độ
Phần lớn xăng của xe máy trong phố bị đốt ở những lúc tăng tốc, không phải lúc chạy đều. Mỗi lần xe đang đứng yên hoặc chạy chậm mà bạn vặn ga mạnh để vọt lên, máy phải phun nhiều xăng để kéo cả xe lẫn người từ vận tốc thấp lên cao. Rồi chỉ vài chục mét sau bạn phanh lại vì xe trước dừng, toàn bộ năng lượng vừa mua bằng xăng biến thành nhiệt ở má phanh.
Vòng lặp "vọt rồi phanh" này lặp lại hàng chục lần trên một quãng đường đi làm giờ cao điểm. Người lái quen nhìn xa, thấy đèn sắp đỏ thì nhả ga sớm, xe trôi chậm lại và đến nơi đúng lúc đèn xanh, sẽ đi hết quãng đường đó trong gần như cùng thời gian nhưng ít lần tăng tốc từ số không hơn.
Bạn có thể tự cảm nhận điều này trong một tuần: để ý xem mình phanh bao nhiêu lần trên đường đi làm mà lẽ ra chỉ cần nhả ga sớm hơn. Mỗi lần phanh không cần thiết là một lần tăng tốc lại sau đó. Người mới để ý thường ngạc nhiên vì con số lớn hơn mình nghĩ.
Điều này cũng giải thích vì sao đi đường trường đều tốc thường ít hao hơn đi phố, dù tốc độ cao hơn. Muốn đỡ tốn xăng trong phố, thứ cần sửa trước tiên là nhịp tăng tốc và phanh, chứ không phải ép mình chạy chậm hơn dòng xe.
Năm thói quen làm hao xăng thường gặp
Vặn ga giật cục khi xuất phát. Vặn hết cỡ ngay khi đèn xanh làm máy vọt lên vòng tua cao, xăng phun nhiều mà xe lên tốc không nhanh hơn bao nhiêu so với vặn ga đều tay trong một, hai giây. Với xe tay ga, ga giật còn làm bộ truyền động mau mòn.
Phanh muộn và phanh gấp. Chạy sát xe trước rồi phanh gấp đồng nghĩa với việc phải tăng tốc lại nhiều lần. Đây cũng là thói quen nguy hiểm nhất trong danh sách vì giảm khoảng cách xử lý.
Vừa giữ ga vừa bóp phanh. Nhiều người đi xe tay ga có thói quen giữ một chút ga trong khi rà phanh khi đi chậm trong hẻm hay chỗ đông. Máy vẫn đẩy, phanh vẫn hãm, hai lực triệt tiêu nhau và xăng bị đốt vô ích.
Nổ máy chờ lâu. Ngồi trên xe nổ máy chờ người nhà mua đồ, chờ con tan học mười lăm phút là đốt xăng mà không đi được mét nào.
Đi số không hợp với tốc độ. Với xe số, giữ số thấp khi đã chạy nhanh làm máy gào ở vòng tua cao; ngược lại, về số quá cao khi xe còn chậm làm máy ì, phải vặn ga nhiều mới kéo nổi.
Đổi từng thói quen mà không đánh đổi an toàn
Mỗi thay đổi dưới đây đều giữ nguyên hoặc tăng mức an toàn so với cách cũ. Nếu một mẹo tiết kiệm nào đó buộc bạn phải đánh đổi khả năng xử lý tình huống, hãy bỏ qua mẹo đó.
| Thói quen cũ | Cách đổi | Ghi chú an toàn |
|---|---|---|
| Vặn ga giật khi xuất phát | Vặn ga đều tay, lên tốc trong vài giây | Vẫn đi cùng nhịp dòng xe, không để xe sau phải tránh |
| Bám sát xe trước rồi phanh gấp | Giữ khoảng cách đủ để nhả ga trước khi phải phanh | Khoảng cách lớn hơn là thêm thời gian phản ứng |
| Giữ ga khi rà phanh | Nhả hẳn ga trước, rồi mới phanh | Xe dừng ngắn hơn, ít trượt khi đường ướt |
| Nổ máy chờ lâu | Tắt máy khi chắc chắn dừng lâu ở chỗ đỗ an toàn | Không tắt máy giữa dòng xe hay ở đèn đỏ đông |
| Thả trôi xe tắt máy xuống dốc | Không làm — giữ máy nổ, dùng phanh và phanh động cơ | Tắt máy xuống dốc làm mất chủ động khi cần tăng tốc tránh |
Dòng cuối là thói quen mà một số người tưởng là tiết kiệm. Với xe phun xăng điện tử, khi bạn nhả hết ga và xe đang trôi, lượng xăng phun vào đã rất ít hoặc bị cắt hẳn ở một số dòng xe; tắt máy hầu như không đỡ thêm bao nhiêu mà lại mất khả năng tăng tốc khi cần. Với xe số đổ dốc dài, về số thấp để máy hỗ trợ hãm giúp phanh đỡ nóng, an toàn hơn và không tốn thêm xăng đáng kể.
Tắt máy khi nào thì hợp lý
Câu hỏi hay gặp nhất là có nên tắt máy ở đèn đỏ không. Trong đa số trường hợp ở phố đông, câu trả lời là không: đèn đỏ thường chỉ vài chục giây, bạn đang ở giữa dòng xe, việc đề máy lại mất một nhịp và có thể làm xe sau phải chờ hoặc vượt ẩu. Lượng xăng đỡ được không đáng để đổi lấy rủi ro đó.
Tắt máy có ý nghĩa khi bạn chắc chắn dừng lâu và đang ở chỗ đỗ an toàn: chờ người nhà mua đồ trước cửa hàng, chờ con ở cổng trường đã tấp vào lề, đứng chờ tắc đường kéo dài khi dòng xe đã đứng hẳn và nhiều người xung quanh cũng tắt máy. Với xe phun xăng điện tử đời mới, mốc hợp lý để cân nhắc tắt máy là khi biết mình sẽ dừng từ khoảng một phút trở lên.
Một số dòng xe có tính năng tự ngắt động cơ khi dừng và tự nổ lại khi vặn ga. Nếu xe của bạn có, nên đọc sổ hướng dẫn để biết tính năng hoạt động trong điều kiện nào, và vẫn để ý tình huống xung quanh thay vì phó mặc hoàn toàn cho xe.
Chở con, chở đồ: nhịp tăng tốc nhẹ hơn vì cả an toàn lẫn tiền xăng
Phần lớn xe máy trong gia đình không chỉ chở một người. Buổi sáng là bố mẹ chở con đi học, buổi chiều thêm túi đồ chợ, cuối tuần chở cả nhà về ông bà. Khi tổng tải tăng lên, mỗi lần vặn ga giật đốt nhiều xăng hơn hẳn so với lúc đi một mình, và quãng phanh cũng dài hơn vì xe nặng hơn.
Vì thế những ngày chở con hay chở đồ là lúc nên áp dụng nhịp lái nhẹ nhàng nhất: xuất phát từ tốn, nhả ga sớm, giữ khoảng cách xa hơn bình thường. Trẻ ngồi sau cũng ít bị chúi người khi bạn không phanh gấp. Đội mũ bảo hiểm đúng cỡ cho trẻ và cho trẻ ngồi đúng vị trí theo quy định là điều không bao giờ được đánh đổi để đi nhanh hay đi rẻ.
Một điểm hay bị bỏ qua là áp suất lốp. Sổ hướng dẫn của nhiều dòng xe ghi mức hơi khác nhau cho trường hợp đi một người và chở hai người. Nếu nhà bạn chở hai gần như mỗi ngày, hãy bơm theo mức dành cho chở hai: xe đầm hơn, phanh ổn hơn và lốp đỡ bị bè, gián tiếp đỡ cả xăng.
Những việc nhỏ quanh xe góp phần giữ thói quen tốt
Thói quen lái chỉ phát huy khi xe ở trạng thái ổn. Vài việc nhỏ dưới đây giúp bạn không phải bù bằng tay ga:
- Kiểm hơi lốp mỗi tháng một lần bằng đồng hồ đo, khi lốp nguội. Lốp non làm xe nặng, người lái vô thức vặn ga nhiều hơn.
- Giữ xích xe số đủ căng và có dầu bôi trơn theo lịch bảo dưỡng; xích khô làm xe giật và phí công máy.
- Không treo túi đồ nặng lủng lẳng ở móc trước nếu không cần; vừa thêm tải, vừa ảnh hưởng tay lái.
- Chọn lộ trình đi làm ít điểm dừng hơn nếu chênh lệch quãng đường không đáng kể; một con đường ít đèn đỏ và ít chợ tạm có thể đỡ cả xăng lẫn mệt.
- Đi sớm hơn mười phút để không phải vội. Người vội là người vặn ga giật và phanh gấp nhiều nhất.
- Đỗ xe quay đầu ra ngoài khi có thể, để lúc về không phải nổ máy lùi tới lùi lui trong bãi chật.
- Rửa và kiểm xe định kỳ cũng là dịp nhìn thấy sớm lốp mòn lệch, xích chùng hay vết dầu lạ trước khi chúng thành chuyện lớn tốn tiền.
Tự đo xem thói quen mới đỡ được bao nhiêu
Cảm giác "hình như đỡ tốn hơn" không đủ để giữ động lực. Hãy đo:
- Đo mức hao hiện tại bằng cách đổ đầy bình ba lần liên tiếp, giữ nguyên cách chạy cũ. Lấy số lít chia số km rồi nhân 100.
- Chọn hai thói quen dễ đổi nhất với bạn, chẳng hạn vặn ga đều khi xuất phát và nhả ga sớm khi thấy đèn đỏ phía trước. Đừng đổi cả năm cùng lúc.
- Đi theo thói quen mới trong khoảng hai, ba bình xăng, vẫn trên lộ trình cũ, vẫn chở như cũ, rồi đo lại theo cách đổ đầy bình.
- So hai con số. Ví dụ giả định: trước là 2,3 lít/100 km, sau là 2,0 lít/100 km; xe đi 800 km mỗi tháng, đơn giá giả định 20.000 đồng một lít thì mỗi tháng đỡ khoảng 0,3 × 8 × 20.000 = 48.000 đồng.
- Ghi kết quả lại. Nếu nhà có nhiều người cùng đi xe, chia sẻ con số này hiệu quả hơn nhiều so với nhắc nhở chung chung.
Kết quả mỗi người mỗi khác vì phụ thuộc đường đi, xe và mức "ga giật" ban đầu. Có người đỡ được rõ, có người gần như không đổi vì vốn đã chạy đều. Dù kết quả thế nào, các thói quen trong bài đều giúp bạn đi êm hơn và có thêm khoảng cách an toàn, nên không có gì để mất.
Câu hỏi thường gặp
Chạy chậm hẳn có phải là cách tiết kiệm xăng nhất không?
Không hẳn. Chạy quá chậm so với dòng xe khiến người khác phải vượt, tăng nguy cơ va chạm, và ở tốc độ quá thấp xe số còn phải đi số nhỏ, máy làm việc kém hiệu quả. Giữ tốc độ đều, hợp với dòng xe và giới hạn cho phép là lựa chọn tốt hơn.
Xe tay ga có cần lưu ý gì khác xe số?
Xe tay ga không có số nên cách vặn ga quyết định gần như toàn bộ. Vặn ga đều, tránh vừa giữ ga vừa phanh, và bảo dưỡng bộ truyền động theo lịch. Dây curoa, bộ nồi mòn làm xe trượt, người lái phải vặn ga nhiều hơn mới đạt cùng tốc độ.
Đề máy nhiều lần trong ngày có hại ắc quy, củ đề không?
Xe máy được thiết kế để đề máy nhiều lần mỗi ngày, nên tắt máy khi dừng lâu không gây hại đáng kể nếu ắc quy còn tốt. Nếu xe đề yếu, chậm nổ, nên kiểm ắc quy trước khi áp dụng thói quen tắt máy thường xuyên.
Có nên tắt đèn xe ban ngày để đỡ tốn xăng không?
Không nên tìm cách can thiệp vào hệ thống đèn. Nhiều xe đời mới được thiết kế đèn luôn sáng để người khác dễ nhận ra, và mức điện năng cho đèn rất nhỏ so với phần xăng tốn ở tăng tốc. An toàn khi được nhìn thấy quan trọng hơn nhiều.
Đi xe máy chở hai người có tốn hơn nhiều không?
Có tốn hơn, chủ yếu ở các lần tăng tốc và lên dốc, mức độ tuỳ dung tích máy và cân nặng. Nếu thường xuyên chở thêm người, hãy giữ lốp đúng áp suất theo hướng dẫn cho trường hợp chở hai người và đo lại mức hao để biết xe mình thực tế ra sao.