LangPhi.comLãng Phí
Thói quen tiết kiệm cả nhà

Ông bà quá tiết kiệm, con cháu quá thoáng: dung hoà thói quen điện nước nhà ba thế hệ

Vì sao ông bà và con cháu nhìn chuyện điện nước khác nhau, điểm hay va chạm, cách nói chuyện để giữ sức khoẻ cho người già mà vẫn bớt lãng phí của người trẻ.

Three generations at a round dinner table in a Bắc Ninh family house, grandmother spooning leftover rice into a container, teenager holding a phone face down, warm overhead light

Trong nhà ba thế hệ, mâu thuẫn về điện nước thường không nằm ở chuyện ai đúng ai sai, mà ở chỗ mỗi thế hệ lớn lên với một định nghĩa khác về "lãng phí". Ông bà từng sống qua thời thiếu thốn nên tắt quạt khi trời vẫn nóng, giữ nước vo gạo, ăn cố bát cơm nguội. Con cháu lớn lên khi điện nước sẵn có nên bật đèn khắp nhà, tắm lâu, để điều hoà chạy khi ra ngoài. Mỗi bên đều thấy bên kia "quá đà".

Bài này giúp người ở giữa, thường là thế hệ bố mẹ, hiểu vì sao hai đầu khác nhau, nhận ra những điểm hay va chạm nhất, và tìm cách dung hoà sao cho ông bà được an toàn, khoẻ mạnh, còn con cháu bớt được những lãng phí thật. Không ai cần phải thay đổi hoàn toàn để nhà êm ấm.

Hai định nghĩa về lãng phí

Với nhiều người cao tuổi, lãng phí là dùng bất cứ thứ gì khi chưa thật cần. Điện chỉ bật khi tối hẳn, quạt chỉ bật khi đã nóng đến mức chịu không nổi, nước dùng xong phải tận dụng lần hai. Đây là thói quen hình thành qua nhiều năm khi mỗi đồng, mỗi lít nước đều quý, và nó gắn với cảm giác an toàn của họ. Bảo họ bỏ thói quen ấy giống như bảo họ bớt cẩn thận.

Với người trẻ, lãng phí thường được hiểu là dùng mà không được gì, như đồ ăn bỏ đi hay đồ mua về không dùng. Còn bật điều hoà cho dễ chịu, tắm nước nóng cho thư giãn được xem là nhu cầu bình thường. Một số người trẻ ít để ý đến điện nước vì chưa từng tự trả hoá đơn.

Cả hai cách nhìn đều có phần hợp lý. Ông bà đúng khi nói không nên để đèn sáng trong phòng trống; con cháu đúng khi nói không nên chịu nóng đến mức mệt chỉ để đỡ vài số điện. Việc của người ở giữa là tìm phần đúng của mỗi bên và ghép lại thành nếp chung của nhà.

Những điểm hay va chạm nhất

Phần lớn căng thẳng trong nhà nhiều thế hệ xoay quanh vài tình huống lặp lại. Bảng dưới liệt kê các tình huống quen thuộc, góc nhìn của mỗi bên và hướng dung hoà.

Tình huốngGóc nhìn ông bàGóc nhìn con cháuHướng dung hoà
Điều hoà mùa nóngTốn điện, dễ bị cảm lạnhNóng quá không ngủ đượcĐặt nhiệt độ vừa phải, hẹn giờ, quạt nhẹ thay vì để lạnh sâu; phòng ông bà vẫn được làm mát
Đèn trong nhàTắt hết cho tiết kiệm, kể cả lối điBật cho sáng, quên tắtTắt đèn phòng trống, nhưng giữ đèn ngủ, đèn lối đi ban đêm cho người già
Thức ăn thừaKhông bỏ, ăn cố cho hếtThấy ngán, bỏ điNấu vừa lượng, cất đúng cách, bỏ khi có dấu hiệu hỏng
Tắm nước nóngTắm nhanh, đun nước bằng ấmTắm lâu bằng bình nóng lạnhBật bình trước giờ tắm, tắt sau khi xong; người trẻ tắm ngắn hơn
Nước tận dụngGiữ nước vo gạo, nước rửa rau để tưới, lauThấy bất tiện, bừa bộnGiữ cách tận dụng an toàn, có chỗ đựng gọn, không để nước đọng lâu sinh muỗi
Đồ cũGiữ mọi thứ phòng khi cầnMuốn bỏ cho gọnDành chỗ riêng cho ông bà, đồ chung thì cả nhà cùng quyết

Để ý rằng hướng dung hoà hầu như không bắt bên nào bỏ hẳn thói quen. Mỗi bên giữ phần cốt lõi của mình và nhường một phần nhỏ. Người già vẫn được tận dụng nước, nhưng có chỗ đựng gọn gàng; người trẻ vẫn được bật điều hoà, nhưng hẹn giờ và đặt nhiệt độ hợp lý.

Khi tiết kiệm của người già ảnh hưởng tới sức khoẻ

Chịu nóng quá mức trong mùa hè. Người cao tuổi điều hoà thân nhiệt kém hơn người trẻ, và trong những đợt nắng nóng gay gắt, việc không bật quạt, điều hoà có thể gây mệt, mất nước, nặng hơn các bệnh sẵn có. Đây là điểm con cháu nên kiên quyết nhẹ nhàng: tự bật giúp, hẹn giờ, giải thích từ góc sức khoẻ.

Tắt đèn lối đi ban đêm. Người già thường dậy đêm và dễ vấp ngã trong bóng tối. Một chiếc đèn ngủ nhỏ ở hành lang, cầu thang hay nhà vệ sinh tiêu thụ rất ít điện nhưng giảm đáng kể nguy cơ ngã. Có thể chọn đèn cảm biến tự sáng khi có người đi qua.

Ăn đồ để lâu, đồ có dấu hiệu hỏng. Hệ tiêu hoá của người già nhạy cảm hơn, và ngộ độc thực phẩm có thể nguy hiểm hơn với họ. Thay vì tranh luận, con cháu nên chủ động nấu vừa lượng và lặng lẽ dọn đồ quá hạn, đồng thời giải thích nhẹ nhàng khi cần.

Không dùng nước ấm mùa lạnh. Tắm nước lạnh vào mùa đông miền Bắc có thể không tốt cho người có bệnh tim mạch, huyết áp. Đây là khoản điện, gas không nên bớt. Bật sẵn nước ấm trước giờ ông bà tắm là cách vừa an toàn vừa tránh để bình chạy cả ngày.

Cách nói chuyện với ông bà mà không thành dạy bảo

Con cháu góp ý chuyện tiết kiệm với ông bà dễ bị hiểu thành coi thường kinh nghiệm của người lớn. Vài nguyên tắc giúp cuộc nói chuyện nhẹ nhàng hơn:

  1. Bắt đầu bằng việc ghi nhận: thói quen tiết kiệm của ông bà đã giúp gia đình qua nhiều năm khó khăn, và con cháu học được nhiều từ đó.
  2. Nói từ góc sức khoẻ và sự yên tâm của con cháu, không từ góc tiền bạc. "Con lo bà nóng quá mệt" dễ nghe hơn "bật điều hoà cũng chẳng tốn mấy".
  3. Đề xuất cụ thể, nhỏ, thử trong vài ngày thay vì yêu cầu thay đổi lâu dài. "Tối nay mình hẹn giờ điều hoà đến hai giờ sáng thử xem bà ngủ thế nào" dễ chấp nhận hơn.
  4. Mời ông bà góp ý lại cho con cháu. Ông bà có quyền nhắc cháu tắt đèn, tắm nhanh, và khi cháu nghe theo, ông bà cũng dễ nghe con cháu hơn.
  5. Chấp nhận rằng có những thói quen không cần đổi. Giữ nước vo gạo tưới cây, tận dụng túi ni lông là những thói quen tốt, chỉ cần gọn gàng.

Nếu ông bà vẫn chưa đồng ý, đừng ép trong một lần. Thay đổi thói quen ở tuổi già cần thời gian, và đôi khi cách hiệu quả nhất là con cháu tự làm những việc như hẹn giờ điều hoà, bật đèn ngủ, mà không cần thuyết phục.

Khi lãng phí đến từ phía người trẻ

Công bằng mà nói, phần lãng phí lớn trong nhà nhiều thế hệ thường đến từ người trẻ: điều hoà chạy khi ra ngoài, sạc điện thoại qua đêm, tắm lâu bằng bình nóng lạnh, gọi đồ ăn ngoài rồi bỏ dở bữa cơm nhà. Ông bà thấy những điều đó mỗi ngày và cảm giác bị bỏ qua khi góp ý mà không ai nghe.

Thế hệ bố mẹ ở giữa có thể giúp bằng cách để ông bà có tiếng nói chính thức trong nếp nhà. Chẳng hạn, nếu nhà có chia trạm giữ việc, có thể mời ông bà giữ trạm bếp hoặc trạm nước, những nơi ông bà vốn có kinh nghiệm. Khi góp ý của ông bà là một phần quy ước chung, con cháu dễ nghe hơn là khi nghe như lời cằn nhằn.

Người trẻ cũng cần hiểu rằng nhiều việc ông bà làm có cơ sở thực tế. Đóng cửa sổ, rèm buổi trưa để giữ nhà mát, tận dụng gió đêm, phơi đồ nắng thay vì sấy: đây là những cách chống nóng và tiết kiệm mà người trẻ có thể học, thay vì chỉ trông vào điều hoà và máy sấy.

Những thay đổi nhỏ trong nhà giúp hai thế hệ bớt va chạm

Hẹn giờ thay cho tranh cãi bật hay tắt. Phần lớn điều hoà, quạt hiện nay có chức năng hẹn giờ tắt. Cài sẵn để máy tự tắt lúc gần sáng giải quyết được cuộc tranh luận quen thuộc: cháu được ngủ mát nửa đêm đầu, ông bà yên tâm máy không chạy suốt đêm. Con cháu nên cài giúp và chỉ cho ông bà một nút duy nhất cần bấm.

Đèn cảm biến ở lối đi. Đèn tự sáng khi có người đi qua và tự tắt sau ít phút làm hài lòng cả hai phía: ông bà không phải để đèn sáng cả đêm mà vẫn có ánh sáng khi dậy đêm, con cháu không phải nghe nhắc tắt đèn hành lang. Việc đấu nối vào hệ thống điện nên nhờ thợ.

Rèm, mành chắn nắng phía tây. Đóng rèm từ đầu giờ chiều là thói quen nhiều ông bà vẫn giữ, và nó thật sự giúp phòng mát hơn khi tối đến. Lắp rèm dày cho các phòng hướng tây biến thói quen ấy thành lợi ích chung, giảm thời gian điều hoà phải chạy.

Chỗ đựng gọn cho đồ tận dụng. Một thùng có nắp cho nước tận dụng, một hộp cố định cho túi ni lông, một ngăn cho chai lọ sạch. Ông bà vẫn giữ được thói quen, nhà không bừa, con cháu không thấy phiền.

Vài thoả thuận chung giúp nhà ba thế hệ êm hơn

Sau khi cả nhà đã nói chuyện, nên chốt vài thoả thuận rõ ràng, ngắn gọn để ai cũng nhớ. Gợi ý:

  • Phòng có người thì bật đèn, quạt, điều hoà theo nhu cầu; phòng trống thì tắt. Áp dụng cho mọi người, mọi thế hệ.
  • Đèn ngủ ở lối đi, cầu thang, nhà vệ sinh luôn được giữ ban đêm vì an toàn của người già.
  • Ngày nóng gắt, phòng ông bà luôn được làm mát; con cháu bật giúp nếu ông bà ngại.
  • Nấu vừa lượng, đồ thừa cất đúng cách, có dấu hiệu hỏng thì bỏ, không ai bị trách vì bỏ đồ hỏng.
  • Ông bà có góc riêng để giữ đồ mình muốn, đồ chung cả nhà cùng quyết.
  • Ai cũng được nhắc người khác một lần, nhẹ nhàng, không kèm câu so sánh thế hệ như "thời ông bà" hay "bây giờ khác rồi".

Thoả thuận nên được viết ra và xem lại sau vài tháng. Nếu có điều gì không hợp, cả nhà điều chỉnh. Điều quan trọng là mỗi thế hệ đều thấy mình được lắng nghe.

Câu hỏi thường gặp

Ông bà tắt điều hoà của cháu ban đêm vì sợ tốn điện thì nên làm sao?

Hãy nói chuyện với ông bà vào ban ngày, khi không ai mệt. Giải thích cháu cần ngủ đủ để học, đề xuất đặt nhiệt độ vừa phải và hẹn giờ tắt lúc gần sáng. Khi ông bà thấy có cách đỡ tốn hơn, họ thường đồng ý, và cháu nên giữ đúng thoả thuận.

Có nên giấu hoá đơn điện nước để ông bà khỏi lo không?

Không nên giấu, nhưng cũng không cần đưa con số khiến ông bà lo. Có thể chia sẻ ở mức tổng quát, như tháng này bình thường hay tăng vì nóng, và cho ông bà biết con cháu đang chủ động bớt chỗ lãng phí. Minh bạch giúp ông bà yên tâm hơn là bị giấu.

Ông bà cứ giữ nước trong xô, chậu khắp nhà thì có ảnh hưởng gì không?

Nước để lâu trong xô, chậu không đậy là nơi muỗi đẻ trứng, nhất là mùa mưa. Có thể giữ thói quen tận dụng nước nhưng đề nghị dùng thùng có nắp, dùng trong ngày, không để qua nhiều ngày. Đây là cách giữ thói quen tốt mà vẫn an toàn.

Ai nên là người quyết định cuối cùng chuyện tiết kiệm trong nhà nhiều thế hệ?

Không nên có một người quyết tất cả. Những việc liên quan đến sức khoẻ và an toàn của người già, trẻ nhỏ nên được ưu tiên, còn các việc khác cả nhà bàn và chốt thoả thuận chung. Người trực tiếp trả hoá đơn thường có tiếng nói lớn hơn, nhưng vẫn cần lắng nghe các thế hệ.

Con cháu nói ông bà lạc hậu khi tiết kiệm thì cha mẹ nên xử lý thế nào?

Cha mẹ nên nói riêng với con, giải thích hoàn cảnh ông bà đã trải qua và những điều đáng học từ thói quen ấy. Đồng thời ghi nhận phần hợp lý trong ý con, như việc không nên chịu nóng quá mức. Mục tiêu là con tôn trọng ông bà, không phải con phải đồng ý mọi điều.

Người già có nên dùng đèn cảm biến hay hẹn giờ không, có khó dùng không?

Đèn cảm biến tự sáng khi có người đi qua thường rất dễ dùng vì không cần thao tác gì, phù hợp cho lối đi ban đêm. Hẹn giờ điều hoà cần bấm điều khiển, con cháu có thể cài sẵn giúp. Việc lắp đặt đèn cảm biến vào hệ thống điện nên nhờ thợ làm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138