LangPhi.comLãng Phí
Lãng phí thực phẩm

Hạn sử dụng và "sử dụng tốt nhất trước" khác nhau thế nào: đọc đúng để khỏi vứt nhầm

Phân biệt mốc an toàn và mốc chất lượng trên bao bì thực phẩm, nhóm nào quá ngày là bỏ, nhóm nào cần xem kỹ, và cách mua, xếp tủ để dùng hết trước hạn.

Young Vietnamese man crouching at an open refrigerator in a Da Nang home, turning a carton of milk in his hand, packaging softly blurred, warm morning light

Mốc ghi trên bao bì thực phẩm có hai loại với ý nghĩa khác nhau: một loại báo giới hạn an toàn, quá ngày là không dùng; một loại báo thời điểm sản phẩm còn ngon nhất, sau đó chất lượng có thể giảm dần. Nhiều gia đình đối xử với mọi con số như nhau, hoặc vứt bỏ đồ khô còn nguyên vẹn chỉ vì vừa qua ngày, hoặc ngược lại xem nhẹ mốc của sữa tươi, thịt nguội. Cả hai đều có giá: một bên mất tiền, một bên mất an toàn.

Bài này giải thích cách đọc các mốc thường gặp trên hàng trong nước và hàng nhập khẩu, nhóm thực phẩm nào phải theo mốc tuyệt đối, nhóm nào cần quan sát thêm, và quan trọng hơn cả: cách mua, cất, xếp để thực phẩm được dùng hết trước khi chạm mốc. Bài không khuyến khích ăn đồ quá hạn; mục tiêu là đỡ vứt nhầm và đỡ để đồ chạm hạn.

Các cách ghi ngày thường gặp và ý nghĩa

Trên hàng bán ở Việt Nam bạn sẽ gặp nhiều cách ghi, tuỳ nhà sản xuất và tuỳ hàng nội hay hàng nhập. Bảng dưới gom lại những dạng phổ biến. Cách ghi cụ thể do quy định về nhãn hàng hoá điều chỉnh; khi cần chính xác cho việc kinh doanh, bạn nên tra văn bản hiện hành.

Cách ghi trên bao bìÝ nghĩa thường hiểuCách xử lý ở nhà
NSX, ngày sản xuấtNgày làm ra sản phẩm, không phải mốc hết hạnDùng để biết hàng mới hay cũ khi chọn mua
HSD, hạn sử dụng, sử dụng đến ngàyMốc cuối cùng nhà sản xuất cam kết dùng đượcQuá ngày thì không dùng, nhất là đồ tươi, đồ lạnh
Sử dụng tốt nhất trước ngàyMốc chất lượng: hương vị, độ giòn, màu sắc tốt nhấtƯu tiên dùng trước mốc; sau mốc chỉ xem xét với đồ khô nguyên bao
Use by (hàng nhập)Tương ứng mốc an toànQuá ngày là bỏ, kể cả trông vẫn bình thường
Best before, BB (hàng nhập)Tương ứng mốc chất lượngNhư dòng sử dụng tốt nhất trước ngày
Dùng trong X ngày sau khi mởMốc tính từ lúc mở nắp, thay cho ngày in sẵnGhi ngày mở lên nắp, tính lại từ đó

Dòng cuối là dòng bị bỏ qua nhiều nhất. Một chai nước sốt in hạn còn mấy tháng, nhưng nếu nhãn ghi bảo quản lạnh và dùng trong một khoảng ngày sau khi mở, thì mốc in sẵn hết tác dụng từ lúc bạn mở nắp. Ghi ngày mở bằng bút dạ lên nắp là thói quen nhỏ nhưng cứu được nhiều lọ khỏi cảnh nằm lì trong cánh tủ.

Mốc an toàn: nhóm nào quá ngày là bỏ

Mốc an toàn thường gắn với thực phẩm dễ hỏng, cần giữ lạnh, là môi trường tốt cho vi khuẩn phát triển: sữa tươi thanh trùng, sữa chua, thịt và cá tươi đóng khay, thịt nguội, xúc xích tươi, chả, giò đóng gói hút chân không, salad trộn sẵn, đậu phụ đóng hộp, nước ép tươi. Với nhóm này, quá ngày là bỏ, dù màu và mùi vẫn có vẻ bình thường, vì một số vi khuẩn gây bệnh không làm thay đổi mùi vị.

Mốc này chỉ còn đúng nếu bạn bảo quản đúng như nhãn ghi. Một hộp sữa tươi còn ba ngày hạn nhưng đã để trên bàn cả buổi chiều nắng thì con số in trên hộp không còn bảo đảm gì. Tương tự, thịt mua về để ngăn mát nhưng ngăn mát nhà bạn không đủ lạnh, cửa tủ mở liên tục, thì thời gian an toàn ngắn hơn mốc in. Nguyên tắc chung là ngăn mát giữ ở mức khoảng 5 độ C trở xuống, nhưng mức thật của tủ nhà bạn thì cần đo bằng nhiệt kế mới biết.

Có ba nhóm người nên áp mốc chặt hơn nữa: trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người già và người đang ốm. Sữa công thức, bột ăn dặm, thực phẩm cho người bệnh thì theo đúng hạn và đúng hướng dẫn sau khi mở của nhà sản xuất, không có ngoại lệ. Tiết kiệm vài trăm gam thực phẩm không bao giờ đáng để đánh đổi với sức khoẻ của những người này.

Mốc chất lượng: khi nào cần nhìn kỹ thay vì vứt ngay

Đây là mốc của nhóm đồ khô, đồ đóng hộp kín. Gạo, mì sợi khô, bánh quy, ngũ cốc, đường, đồ hộp kim loại, gia vị khô thường mang mốc chất lượng. Sau mốc, sản phẩm có thể kém giòn, kém thơm, nhạt màu hơn.

Một số cơ quan an toàn thực phẩm nước ngoài hướng dẫn rằng hàng mang mốc chất lượng có thể vẫn dùng sau mốc nếu bao bì nguyên vẹn và bảo quản đúng. Đó là hướng dẫn chung, không phải lời bảo đảm cho từng sản phẩm. Ở nhà, cách an toàn là coi mốc chất lượng như lời nhắc ưu tiên dùng sớm, không phải giấy phép để tích trữ quá lâu.

Dấu hiệu phải bỏ bất kể ngày in. Lon phồng, méo sâu ở mí, rỉ nước, xì hơi khi mở; túi có mọt, mạng tơ, vón cục ẩm; dầu hoặc hạt có mùi hôi dầu; bất kỳ vết mốc nào. Gặp một trong các dấu hiệu này thì bỏ, không cần nhìn ngày.

Đồ có dầu béo giảm chất lượng nhanh hơn. Lạc, hạt điều, mè, bột ngũ cốc nguyên cám dễ ôi dầu. Lạc và các loại hạt có dấu hiệu mốc thì bỏ cả túi, vì độc tố nấm mốc không mất khi rang hay nấu.

Khi không chắc thì bỏ. Đây là câu cuối cùng cho mọi trường hợp lưỡng lự. Lãng phí một gói bánh còn hơn một lần ngộ độc.

Đọc ngày ngay từ lúc mua để không phải vứt sau này

Phần lớn đồ bị vứt vì quá hạn không phải do mốc ngắn mà do bạn mua nhiều hơn tốc độ dùng. Đọc ngày ở siêu thị hay cửa hàng tạp hoá theo các bước sau sẽ giảm hẳn số món chạm hạn trong nhà.

  1. Hỏi bao giờ mình sẽ dùng món này. Nếu câu trả lời là tuần sau, chọn sản phẩm có hạn dài hơn khoảng thời gian đó một cách thoải mái.
  2. Đọc cả cách ghi, không chỉ con số. Phân biệt HSD với NSX; với hàng nhập, để ý thứ tự ngày tháng năm vì mỗi nước viết một kiểu.
  3. Cẩn thận với khuyến mãi mua nhiều. Ba hộp sữa chua giá ưu đãi chỉ lợi khi cả ba được ăn trước hạn. Tính số hộp nhà bạn thật sự ăn trong khoảng thời gian còn lại.
  4. Hàng giảm giá cận hạn chỉ mua khi dùng ngay. Mua để nấu trong ngày hoặc hôm sau thì hợp lý; mua để tích trữ thì dễ thành rác.
  5. Chọn hàng đặt ở trong kệ nếu cần hạn dài. Cửa hàng thường xếp hàng cũ ra ngoài. Đây là việc hợp lý, chỉ cần bạn nhớ đối chiếu với kế hoạch dùng của mình.

Thói quen này không làm bạn mua ít đi một cách khắc khổ; nó chỉ khớp tốc độ mua với tốc độ dùng. Khi hai tốc độ này khớp, mốc ngày in trên bao bì gần như không còn là chuyện phải lo.

Xếp tủ để đồ gần hạn tự hiện ra trước mắt

Đồ quá hạn thường là đồ bị khuất. Một vài thay đổi trong cách xếp giúp mắt bạn nhìn thấy món gần hạn mỗi lần mở tủ.

  • Cũ ra ngoài, mới vào trong: mỗi lần cất đồ mới, kéo đồ cũ ra phía trước. Đây là nguyên tắc nhập trước xuất trước các kho hàng vẫn dùng, áp vào tủ nhà mình.
  • Một khay dùng trước trong ngăn mát, đặt ngang tầm mắt, chứa món còn vài ngày hạn và hộp đã mở. Ai đói cũng mở khay này trước.
  • Ghi ngày mở lên nắp với nước sốt, tương, sữa hộp lớn, mứt. Một vạch bút dạ là đủ.
  • Không xếp chồng quá cao trong tủ đồ khô. Hàng sau lưng hàng trước là hàng sẽ bị quên.
  • Đồ đông lạnh cũng ghi ngày cấp đông, vì cấp đông giữ an toàn lâu nhưng chất lượng giảm dần theo thời gian.

Mỗi tuần, trước buổi đi chợ, lướt nhanh khay dùng trước và tủ đồ khô một lượt. Món nào sắp chạm mốc thì đưa vào thực đơn mấy ngày tới thay vì mua thêm nguyên liệu mới.

Sang chiết vào hũ thì mang theo cả mốc ngày

Nhiều gia đình thích đổ gạo, đậu, bột, đường, hạt vào hũ thuỷ tinh hay hộp nhựa đồng bộ cho gọn bếp. Cách cất này giúp chống ẩm và mọt tốt hơn túi đã mở, nhưng có một cái giá ít ai để ý: bao bì gốc bị vứt đi, mang theo luôn mốc ngày và hướng dẫn bảo quản. Vài tháng sau, không ai còn nhớ hũ đậu xanh kia mua từ bao giờ.

Cách khắc phục đơn giản: trước khi bỏ bao bì, cắt mẩu có in hạn dán vào đáy hũ, hoặc ghi mốc hạn và ngày mở lên một mẩu băng dính giấy dán ở nắp. Khi đổ thêm hàng mới vào hũ, đừng đổ chồng lên phần cũ; dùng hết phần cũ hoặc đổ phần cũ ra, cho hàng mới vào đáy rồi đặt phần cũ lên trên để dùng trước. Đổ chồng liên tục khiến lớp dưới đáy có thể nằm đó rất lâu.

Với đồ mua lẻ ở chợ không có bao bì, như đậu, lạc, gạo nếp, hạt sen khô, bạn tự đặt mốc cho mình: ghi ngày mua và đặt một khoảng dùng hợp lý, ngắn hơn với hạt có dầu, dài hơn với đậu khô và gạo. Mốc tự đặt không phải mốc của nhà sản xuất, nhưng nó buộc bạn nhìn lại hũ đó định kỳ thay vì để nó chìm dần vào góc tủ.

Những hiểu lầm hay gặp về ngày trên bao bì

Hiểu lầm thứ nhất: ngày sản xuất càng gần thì càng an toàn, nên chỉ cần nhìn ngày sản xuất. Thực ra mỗi sản phẩm có thời gian dùng khác nhau; một hộp sữa tươi sản xuất hôm qua có thể chỉ còn vài ngày, trong khi một gói mì sản xuất ba tháng trước vẫn còn rất lâu. Hãy nhìn mốc hạn và cách ghi, ngày sản xuất chỉ là thông tin phụ.

Hiểu lầm thứ hai: đồ còn hạn thì luôn ăn được. Mốc in trên bao bì chỉ đúng khi bao bì còn nguyên và được bảo quản đúng. Gói đã mở, hộp đã để ngoài nhiệt độ phòng lâu, đồ đông lạnh đã rã đông rồi lại cấp đông thì mốc in không còn giá trị. Cách tính đúng là theo hướng dẫn sau khi mở và theo quan sát thực tế.

Hiểu lầm thứ ba: đồ khô quá mốc chất lượng là có độc ngay. Điều này không đúng với đồ khô nguyên bao, bảo quản khô ráo, nhưng cũng không có nghĩa là để bao lâu cũng được. Mọt, ẩm, mốc và ôi dầu là những thứ thật sự làm hỏng đồ khô, và chúng xuất hiện theo điều kiện cất giữ nhiều hơn là theo ngày trên lịch.

Câu hỏi thường gặp

Sữa tươi quá hạn một ngày mà chưa mở có uống được không?

Không nên. Sữa tươi thanh trùng thuộc nhóm dễ hỏng, mốc in trên hộp là mốc an toàn khi bảo quản lạnh đúng cách. Quá ngày thì bỏ, kể cả hộp chưa mở và mùi vẫn bình thường. Cách tránh lãng phí là mua lượng vừa uống hết trước hạn chứ không phải kéo dài sau hạn.

Gạo, mì khô quá mốc sử dụng tốt nhất trước có phải vứt không?

Mốc này nói về chất lượng như mùi thơm, độ dẻo. Nếu bao bì nguyên vẹn, bảo quản khô ráo, không có mọt, mốc hay mùi lạ thì nhiều hướng dẫn coi là có thể dùng, nhưng chất lượng có thể kém hơn. Có dấu hiệu bất thường hoặc không chắc thì bỏ, và lần sau mua lượng nhỏ hơn.

Đồ hộp phồng nắp nhưng còn hạn thì xử lý thế nào?

Bỏ ngay, không mở để nếm thử. Lon phồng, rỉ nước, méo sâu ở mí hoặc xì hơi mạnh khi mở là dấu hiệu có thể có vi khuẩn phát triển bên trong. Ngày hạn trên lon không còn ý nghĩa khi bao bì đã có những dấu hiệu này.

Ngày ghi trên hàng nhập khẩu đọc thế nào cho khỏi nhầm?

Mỗi nước có thứ tự ghi ngày tháng năm khác nhau, có nơi ghi tháng trước ngày, có nơi ghi năm trước. Hãy tìm nhãn phụ tiếng Việt dán trên sản phẩm, vì nhãn phụ thường ghi rõ hạn sử dụng. Nếu vẫn không chắc, hỏi người bán hoặc chọn sản phẩm khác.

Nước sốt đã mở nắp còn hạn mấy tháng thì để được bao lâu?

Đọc dòng hướng dẫn sau khi mở trên nhãn, thường ghi bảo quản lạnh và dùng trong một khoảng thời gian nhất định. Mốc in sẵn chỉ áp dụng khi chưa mở. Ghi ngày mở lên nắp để biết khi nào hết khoảng thời gian đó, và bỏ nếu thấy mốc, đổi màu hay mùi lạ.

Mua hàng giảm giá cận hạn có phải là cách chống lãng phí tốt không?

Tốt nếu bạn dùng ngay trong ngày hoặc vài ngày tới, vì vừa đỡ tiền vừa giúp cửa hàng không phải bỏ hàng. Không tốt nếu mua về để tích trữ, vì món đó sẽ chạm hạn trong tủ nhà bạn. Chỉ mua đúng lượng có kế hoạch nấu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138