Với phần lớn gia đình, tắm là khoản dùng nước lớn nhất trong ngày, và cũng là khoản dao động nhiều nhất giữa các thành viên. Người tắm năm phút, người tắm hai mươi phút; nhà tắm bằng vòi sen, nhà tắm bằng gáo; nhà có máy nước nóng ngay trong phòng tắm, nhà có máy đặt trên mái cách vòi cả chục mét ống. Mỗi khác biệt đó đều đổi được ra lít.
Bài này giúp bạn tính lượng nước một lần tắm của từng người trong nhà, so các cách tắm phổ biến bằng con số, và nhìn vào một khoản lãng phí ít ai để ý: nước lạnh chảy bỏ trong lúc chờ nước nóng tới vòi. Mục tiêu không phải bắt ai tắm vội, mà là biết chỗ nào bớt được mà không ai thấy khó chịu. Bạn chỉ cần một xô có vạch, đồng hồ bấm giờ trên điện thoại và vài buổi tối để đo; mọi phép tính trong bài đều dùng số giả định để bạn thay bằng số của nhà mình.
Công thức đơn giản: lưu lượng nhân số phút
Lượng nước một lần tắm bằng vòi sen bằng lưu lượng của vòi nhân số phút vòi mở. Nếu bạn đã đo lưu lượng bằng xô và đồng hồ bấm giờ, phần còn lại chỉ là bấm giờ một lần tắm thật. Ví dụ giả định: vòi chảy 10 lít mỗi phút, một người mở vòi tổng cộng mười phút, kể cả lúc gội đầu và lúc đứng chờ, dùng khoảng 100 lít.
Nhân lên cả nhà và cả tháng thì con số trở nên rõ. Bốn người, mỗi người một lần mỗi ngày, mỗi lần 100 lít, là 400 lít mỗi ngày, khoảng 12 khối mỗi tháng. Nếu mỗi người bớt được ba phút vòi mở, cả nhà bớt 120 lít mỗi ngày, khoảng 3,6 khối mỗi tháng. Ba phút không phải là tắm vội; nó thường chỉ là khoá vòi trong lúc xoa xà phòng và gội đầu.
Điểm mấu chốt ở đây là "số phút vòi mở", không phải "số phút ở trong nhà tắm". Hai người cùng ở trong phòng tắm mười lăm phút có thể dùng lượng nước chênh nhau gấp đôi, tuỳ ai để vòi chảy suốt và ai khoá vòi khi không cần.
Muốn kiểm tổng cả nhà mà không phải bấm giờ từng người, bạn có thể dùng đồng hồ nước. Chụp đồng hồ trước giờ tắm buổi tối và chụp lại khi người cuối cùng tắm xong, dặn cả nhà không giặt giũ hay rửa chén trong khoảng đó. Hiệu số trừ đi vài lần xả bồn cầu là lượng nước tắm của cả nhà trong một tối. Làm như vậy một tối trước khi đổi thói quen và một tối sau hai tuần, bạn sẽ thấy ngay thay đổi có giữ được hay không, bằng con số chứ không bằng cảm giác.
So các cách tắm phổ biến bằng con số
Các mức dưới đây là khoảng tham khảo, tuỳ thiết bị và thói quen. Hãy tự đo cách tắm của nhà bạn để có số thật.
| Cách tắm | Cách ước lượng | Khoảng lít mỗi lần |
|---|---|---|
| Vòi sen mở liên tục, mười phút | lưu lượng khoảng 10 lít mỗi phút nhân 10 | khoảng 100 lít |
| Vòi sen, khoá vòi khi xoa xà phòng | vòi mở khoảng 5–6 phút | khoảng 50–60 lít |
| Tắm bằng xô và gáo | một đến hai xô khoảng 15–20 lít | khoảng 20–40 lít |
| Tắm bồn nằm | tuỳ dung tích bồn và mức nước | thường trên 100 lít, có thể gấp đôi |
| Tắm cho trẻ nhỏ bằng chậu | chậu tắm em bé | khoảng 10–20 lít |
Bảng cho thấy cách tắm quan trọng hơn chiếc vòi. Tắm xô và gáo, cách quen thuộc ở nhiều gia đình Việt, thường dùng ít nước nhất vì bạn chỉ có đúng lượng nước trong xô. Tắm vòi sen tiện hơn nhưng dễ tốn hơn nhiều nếu để vòi chảy liên tục. Tắm bồn nằm thì nên để dành cho dịp thư giãn thỉnh thoảng.
Nước lạnh xả bỏ khi chờ nước nóng: khoản ít ai đếm
Khi bạn mở vòi nóng, nước chảy ra đầu tiên là nước nguội đang nằm sẵn trong đường ống từ máy nước nóng tới vòi. Phải đợi phần nước này chảy hết, và ống được hâm nóng lên, nước nóng mới tới. Nhiều người để vòi chảy xuống sàn trong lúc chờ, mỗi lần vài lít đến hơn chục lít tuỳ nhà, ngày nào cũng vậy, người nào cũng vậy.
Lượng nước này phụ thuộc nhiều nhất vào chiều dài ống. Nhà có bình nóng lạnh đặt ngay trên tường phòng tắm thì đường ống ngắn, nước nóng tới gần như ngay. Nhà dùng máy nước nóng năng lượng mặt trời đặt trên mái, phòng tắm ở tầng hai hoặc tầng trệt, thì ống có thể dài hơn mười mét, cộng thêm các đoạn đi vòng. Ống to cũng chứa nhiều nước hơn ống nhỏ.
Để hình dung, một mét ống nước nhỏ thông dụng trong nhà chứa khoảng một phần năm lít, tuỳ cỡ ống. Hai mươi mét ống chứa khoảng bốn lít. Nhưng thực tế nước chờ xả bỏ thường nhiều hơn con số này, vì thành ống nguội hút bớt nhiệt của dòng nước nóng đầu tiên. Chỉ cách đo mới cho bạn con số đúng của nhà mình.
Đo lượng nước chờ nóng của nhà bạn
Làm phép đo này vào buổi sáng hoặc lúc chưa ai dùng nước nóng trong vài giờ, khi ống đã nguội hẳn, vì đó là lúc lượng nước chờ lớn nhất.
- Đặt một xô có vạch lít dưới vòi sen hoặc vòi nóng.
- Mở vòi nóng ở mức quen dùng, cùng lúc bấm đồng hồ.
- Thỉnh thoảng đưa tay thử dòng nước. Khi nước đã ấm đủ để tắm, bấm dừng và khoá vòi.
- Đọc số lít trong xô và số giây đã chờ.
- Nhân số lít với số lần mở nước nóng mỗi ngày của cả nhà, rồi nhân ba mươi.
- Làm lại ở từng phòng tắm nếu nhà có nhiều phòng, vì mỗi phòng có chiều dài ống khác nhau.
Ví dụ giả định: nhà phố ba tầng, máy nước nóng năng lượng mặt trời trên mái, phòng tắm tầng một. Đo được khoảng tám lít nước lạnh trước khi nước ấm tới. Bốn người tắm nước nóng mỗi ngày là khoảng 32 lít, mỗi tháng gần một khối. Con số không quá lớn về tiền, nhưng đó là gần một nghìn lít nước sạch mỗi tháng có thể giữ lại để dùng.
Giảm nước chờ nóng và giữ lại phần không tránh được
Hứng xô nước chờ. Đặt một xô có nắp trong phòng tắm, mở vòi nóng vào xô cho tới khi nước ấm. Nước trong xô là nước sạch, dùng để dội bồn cầu, lau sàn, rửa chân, giặt tay, hoặc chính là nước tắm của người tắm xô. Cách này không tốn đồng nào và giữ lại gần trọn lượng nước chờ.
Tắm nối tiếp nhau. Khi người đầu tiên tắm xong, ống còn nóng. Người tiếp theo tắm ngay thì gần như không phải chờ. Xếp giờ tắm liền nhau buổi tối, nhất là với trẻ con, là cách đơn giản nhất để bớt số lần ống nguội.
Bọc cách nhiệt cho ống nóng. Đoạn ống nước nóng đi lộ trên mái, ngoài tường thường nguội rất nhanh. Bọc ống bằng vật liệu bảo ôn giúp nước trong ống giữ ấm lâu hơn giữa hai lần dùng. Việc làm trên mái hoặc chỗ cao nên nhờ thợ để an toàn.
Tính lại vị trí máy khi sửa nhà. Nếu sắp sửa nhà hoặc cải tạo phòng tắm, đặt máy nước nóng càng gần chỗ dùng nhiều nhất càng tốt, và đi ống nóng theo đường ngắn nhất. Đây là quyết định một lần mà có tác dụng suốt nhiều năm.
Những phút vòi chảy không ai dùng trong một lần tắm
Bấm giờ một lần tắm bình thường rồi chia ra từng đoạn, bạn sẽ thấy phần lớn nước bỏ phí nằm ở những đoạn vòi vẫn chảy mà không ai đứng dưới. Đây là những đoạn hay gặp nhất.
- Chờ nước nóng mà không hứng vào đâu, như đã nói ở trên.
- Xoa xà phòng, sữa tắm toàn thân trong lúc vòi vẫn chảy xuống sàn, thường mất khoảng một đến hai phút.
- Gội đầu: thoa dầu gội, ủ dầu xả vài phút mà để vòi mở. Đây là đoạn dài nhất ở người tóc dài.
- Cạo râu, đánh răng ngay dưới vòi sen.
- Rửa chân, giặt đồ lót hoặc cọ dép dưới vòi sen đang mở hết cỡ, trong khi một chậu nhỏ là đủ.
- Mở vòi rồi quay ra lấy khăn, lấy quần áo, nghe điện thoại.
Ví dụ giả định: một người tắm mười hai phút, trong đó vòi chảy không ai dùng khoảng bốn phút. Với vòi khoảng 10 lít mỗi phút, đó là 40 lít mỗi lần, cả nhà bốn người là 160 lít mỗi ngày, gần năm khối mỗi tháng. Không cần tắm nhanh hơn, chỉ cần khoá vòi trong những đoạn này là đủ.
Thời gian tắm của trẻ và người già: nhẹ nhàng, không đếm giờ khắt khe
Trẻ con thường thích nghịch nước khi tắm, người già thì cần tắm chậm và cẩn thận. Đặt đồng hồ bấm giờ bắt cả nhà tắm trong năm phút dễ làm trẻ khó chịu và người già vội vàng, dễ trơn trượt. Thay vào đó, hãy giữ những thay đổi không làm ai thấy thiếu: khoá vòi khi xoa xà phòng, hứng nước chờ nóng, tắm nối tiếp.
Với trẻ nhỏ, tắm chậu thường vừa tiết kiệm nước vừa an toàn hơn đứng dưới vòi sen, vì bạn chủ động được nhiệt độ và lượng nước. Trẻ lớn hơn có thể được giao việc nhỏ như tự khoá vòi khi gội đầu, hoặc cùng bố mẹ hứng xô nước chờ nóng. Biến việc đó thành trò chơi, chẳng hạn xem xô nước chờ hôm nay đầy tới vạch nào, hiệu quả hơn mọi lời nhắc.
Với người già, ưu tiên là an toàn: sàn chống trơn, tay vịn, nhiệt độ nước ổn định. Đừng vì tiết kiệm nước mà khuyến khích người già tắm nước nguội hay tắm vội. Khoản bớt được từ nước chờ nóng và khoá vòi khi xoa xà phòng đã đủ đáng kể mà không cần đánh đổi sự an toàn của ai.
Câu hỏi thường gặp
Một người tắm bao nhiêu lít nước là hợp lý?
Không có con số chung cho mọi người, nhưng tắm vòi sen khoảng năm đến sáu phút vòi mở với lưu lượng trung bình là khoảng năm sáu chục lít, đủ cho phần lớn lần tắm hằng ngày. Tắm xô gáo thường ít hơn. Đo lưu lượng vòi nhà bạn rồi nhân số phút để có con số riêng.
Tắm vòi sen có tốn nước hơn tắm bồn không?
Thường tắm bồn nằm tốn nhiều nước hơn một lần tắm vòi sen vừa phải, vì bồn cần nhiều nước để ngập người. Nhưng tắm vòi sen hai mươi phút với vòi mạnh có thể dùng ngang hoặc hơn một bồn. Cách dùng mới là yếu tố quyết định.
Có nên dùng nước chờ nóng để tắm cho trẻ không?
Nước chờ nóng là nước sạch từ đường ống, dùng tắm được. Bạn có thể hứng vào chậu rồi pha thêm nước nóng cho đủ ấm. Luôn thử nhiệt độ bằng khuỷu tay hoặc nhiệt kế trước khi cho trẻ vào chậu.
Nhà dùng năng lượng mặt trời, sáng sớm nước chưa nóng thì sao?
Sáng sớm nước trên mái thường chỉ còn hơi ấm và ống đã nguội hẳn, nên lượng nước chờ lớn nhất. Nếu có thể, xếp lịch tắm vào buổi chiều tối khi nước còn nóng, hoặc hứng nước chờ vào xô để dùng việc khác.
Vòi sen có nút tạm dừng có đáng dùng không?
Nút tạm dừng cho phép ngắt nước khi xoa xà phòng mà không phải chỉnh lại nhiệt độ khi mở lại. Với người hay ngại khoá vòi vì sợ mất mức pha nóng lạnh, nút này giúp giữ thói quen khoá vòi dễ hơn.
Tắm nước nóng có tốn nước hơn tắm nước lạnh không?
Bản thân nước nóng không tốn nước hơn, nhưng tắm nước nóng hay kéo dài thời gian tắm và có thêm phần nước chờ nóng. Ngoài ra còn tiền điện hoặc gas của máy nước nóng, nên mỗi phút bớt được có lợi gấp đôi.