Lưu lượng là số lít nước một vòi chảy ra trong một phút. Đây là con số quyết định phần lớn lượng nước tắm và rửa của cả nhà, vậy mà gần như không ai biết vòi nhà mình chảy bao nhiêu. Hai vòi sen trông giống nhau có thể chênh nhau gấp đôi, tuỳ đầu sen, áp lực nước và cặn bám bên trong.
Tin tốt là bạn tự đo được trong vài phút, chỉ với một cái xô hoặc chai có vạch dung tích và đồng hồ bấm giờ trên điện thoại. Đo trước khi mua giúp bạn khỏi thay một đầu vòi vốn đã tiết kiệm, và đo sau khi lắp cho bạn biết khoản đổi ấy thực sự đáng bao nhiêu. Bài này hướng dẫn cách đo, cách tính, cách đọc kết quả, và cách quyết định có nên đổi đầu vòi sen hay lắp đầu sục khí cho vòi rửa hay không, kèm phép tính hoàn vốn bằng số giả định.
Cách đo lưu lượng một vòi trong ba phút
Chuẩn bị một xô có vạch lít, hoặc một chai nhựa loại một lít rưỡi hay hai lít đã biết dung tích. Vòi sen thì dùng xô; vòi lavabo, vòi rửa chén thì chai là đủ.
- Vặn vòi ở mức mọi người thường dùng, không vặn hết cỡ nếu bình thường không ai mở hết cỡ. Với vòi nóng lạnh, để ở mức pha quen dùng.
- Để nước chảy vài giây cho ổn định, rồi cùng lúc đưa xô vào hứng và bấm đồng hồ.
- Hứng đến một vạch tròn, chẳng hạn năm lít, thì bấm dừng. Với chai, hứng đến khi đầy.
- Ghi lại số lít và số giây.
- Tính lưu lượng: lấy số lít chia số giây, nhân sáu mươi. Ví dụ giả định: năm lít trong hai mươi lăm giây, năm chia hai mươi lăm bằng 0,2 lít mỗi giây, nhân sáu mươi được 12 lít mỗi phút.
- Đo lại một lần nữa và lấy trung bình. Nếu hai lần lệch nhau nhiều, có thể bạn vặn vòi không giống nhau hoặc áp lực nước đang dao động.
Với vòi sen, hướng tia nước vào thành xô để nước không văng ra ngoài làm hụt số. Nếu đầu sen có nhiều chế độ phun, đo chế độ cả nhà hay dùng nhất. Nếu nhà có nhiều phòng tắm, đo từng vòi, vì mỗi tầng có áp lực khác nhau.
Đọc kết quả: bao nhiêu lít mỗi phút là nhiều
Mức dưới đây là khoảng tham khảo để bạn xếp ưu tiên, không phải tiêu chuẩn kỹ thuật. Đầu vòi được thiết kế theo hướng tiết kiệm nước thường nằm ở nửa dưới của mỗi khoảng.
| Loại vòi | Khoảng hay gặp | Khoảng của loại tiết kiệm nước | Nhận xét |
|---|---|---|---|
| Vòi sen tắm | khoảng 9–15 lít mỗi phút | khoảng 6–9 lít mỗi phút | Ưu tiên số một vì dùng lâu nhất |
| Vòi lavabo | khoảng 6–10 lít mỗi phút | khoảng 3–6 lít mỗi phút | Đầu sục khí tạo cảm giác nước vẫn mạnh |
| Vòi rửa chén | khoảng 8–12 lít mỗi phút | khoảng 5–7 lít mỗi phút | Có loại đổi được tia và vòi sen nhỏ |
| Vòi sân, vòi tưới | có thể trên 15 lít mỗi phút | tuỳ đầu tưới có khoá | Đầu vòi có cò bóp giúp nước chỉ chảy khi cần |
Nếu vòi sen nhà bạn đo được trên khoảng 12 lít mỗi phút, mỗi lần tắm tám phút đã dùng gần một trăm lít. Ngược lại, nếu đo chỉ được bốn năm lít mỗi phút mà mọi người vẫn kêu nước yếu, vấn đề nằm ở áp lực hoặc cặn, không phải chuyện lãng phí.
Tính xem đổi đầu vòi sen tiết kiệm được bao nhiêu
Phép tính gồm ba con số: lưu lượng hiện tại, lưu lượng sau khi đổi, và tổng số phút tắm của cả nhà mỗi tháng. Ví dụ giả định: vòi sen đang chảy 12 lít mỗi phút, đầu mới khoảng 8 lít mỗi phút, chênh 4 lít mỗi phút. Nhà bốn người, mỗi người tắm tám phút mỗi ngày, cả nhà ba mươi hai phút mỗi ngày. Bốn lít nhân ba mươi hai phút được 128 lít mỗi ngày, nhân ba mươi ngày được khoảng 3.840 lít, tức gần bốn khối mỗi tháng.
Quy ra tiền bằng đơn giá giả định 10.000 đồng mỗi khối, khoản tiết kiệm khoảng 38.000 đồng mỗi tháng tiền nước. Nếu vòi sen dùng nước nóng từ bình điện, phần nước nóng bớt đi còn kéo theo một khoản tiền điện, đôi khi bằng hoặc hơn phần tiền nước. Chia giá đầu vòi mới cho khoản tiết kiệm mỗi tháng là ra số tháng hoàn vốn; hãy dùng giá thật bạn tìm được và đơn giá nước trên hoá đơn nhà mình.
Phép tính này cũng cho thấy khi nào không đáng đổi: nhà một hai người tắm nhanh, hoặc vòi hiện tại đã nằm ở khoảng tiết kiệm. Lúc đó, khoản tiết kiệm mỗi tháng quá nhỏ, thời gian hoàn vốn kéo dài nhiều năm. Đo trước giúp bạn khỏi mua thêm một món đồ không cần.
Trước khi đổi đầu vòi: ba điều cần kiểm
Áp lực nước của nhà. Nhà dùng bồn mái và phòng tắm ở tầng ngay dưới mái thường có áp lực thấp. Ở áp lực thấp, một số đầu sen tiết kiệm nước cho tia yếu đến khó chịu, cả nhà lại tắm lâu hơn để bù, thành ra không tiết kiệm. Đo lưu lượng ở phòng tắm tầng cao nhất trước; nếu đã thấp, ưu tiên làm sạch cặn và kiểm tra van trước khi đổi đầu sen.
Cặn bám trong đầu vòi. Nước cứng hoặc nước nhiễm phèn để lại cặn ở các lỗ phun, làm lưu lượng giảm dần và tia nước tóe lệch. Tháo đầu sen hoặc đầu lưới vòi lavabo ra ngâm và cọ sạch, rồi đo lại. Đôi khi chỉ vệ sinh là đủ để hết cảm giác nước yếu, khỏi phải mua đầu mới.
Máy nước nóng của nhà. Một số bình nóng lạnh trực tiếp cần lưu lượng tối thiểu để bật bộ đun. Nếu đổi sang đầu sen lưu lượng quá thấp, máy có thể không bật hoặc nước nóng lạnh thất thường. Đọc hướng dẫn sử dụng của máy hoặc hỏi thợ lắp đặt trước khi đổi.
Thói quen dùng. Đầu vòi tiết kiệm chỉ phát huy khi thời gian dùng không tăng lên. Nếu cả nhà vẫn tắm cùng số phút như trước, lượng nước giảm đúng theo tỷ lệ lưu lượng. Nếu đổi xong ai cũng tắm lâu hơn, hãy đo lại sau một tháng bằng đồng hồ nước để biết thực tế.
Vòi lavabo và vòi rửa chén: đầu sục khí và thói quen khoá vòi
Đầu sục khí là chi tiết nhỏ vặn vào miệng vòi, trộn không khí vào dòng nước để tia nước trông vẫn đầy đặn trong khi lượng nước thực chảy ra ít hơn. Phần lớn vòi lavabo đã có sẵn một đầu lưới ở miệng vòi; bạn có thể tháo ra xem, đo lưu lượng trước và sau khi thay bằng loại lưu lượng thấp hơn. Đây là thay đổi nhỏ, không cần thợ, và thường không làm ai trong nhà thấy khác.
Với vòi lavabo, lượng nước bị bỏ phí phần lớn không nằm ở lưu lượng mà nằm ở thời gian vòi chảy khi không ai dùng: để vòi chảy trong lúc đánh răng, cạo râu, xoa xà phòng rửa tay. Một vòi 8 lít mỗi phút để chảy hai phút trong lúc đánh răng là mười sáu lít. Nhân bốn người, hai lần mỗi ngày, thành hơn một trăm hai mươi lít mỗi ngày. Khoá vòi trong lúc chải răng hoặc dùng cốc súc miệng cắt được gần hết con số này.
Vòi rửa chén có cách tiết kiệm riêng gắn với việc rửa trong bếp, đã có ở các trang chuyên về bếp trong hệ. Ở đây chỉ nhắc rằng đo lưu lượng vòi rửa chén cũng làm theo cách y hệt, và nếu vòi bếp chảy rất mạnh, một đầu vòi có nút đổi tia giúp bạn dùng tia nhỏ cho phần lớn việc tráng rửa.
Vòi rỉ giọt: đo bằng cốc, đừng đoán
Một vòi rỉ giọt thường bị coi là chuyện vặt. Đo ra lít mới thấy nó đáng sửa đến đâu.
- Đặt một cốc hoặc chai nhỏ có vạch dưới vòi đang rỉ, bấm giờ mười phút.
- Đọc số mililít hứng được, nhân sáu để ra mililít mỗi giờ, nhân hai mươi bốn để ra mỗi ngày, chia một nghìn để ra lít.
- Ví dụ giả định: hứng được 50 mililít trong mười phút. Nhân sáu được 300 mililít mỗi giờ, nhân hai mươi bốn được 7.200 mililít, tức khoảng 7,2 lít mỗi ngày, hơn 200 lít mỗi tháng.
- Vòi rỉ thành dòng nhỏ liên tục thì lượng mất lớn hơn nhiều; đo bằng chai trong một phút thay vì mười phút.
- Phần lớn vòi rỉ do ron cao su hoặc lõi van mòn. Khoá van cấp dưới chậu trước khi tháo; nếu là vòi âm tường hoặc không có van riêng, khoá van tổng hoặc gọi thợ.
Đừng quên vòi ở những chỗ ít người qua lại: sân sau, sân thượng, nhà kho, khu giặt. Đi một vòng kiểm các vòi này mỗi tháng là thói quen không tốn công mà bắt được nhiều chỗ rỉ bị bỏ quên.
Ghi lại kết quả đo để so sau này
Sau khi đo, ghi lưu lượng từng vòi kèm ngày đo vào điện thoại. Bảng nhỏ này có hai công dụng. Thứ nhất, sau khi đổi đầu vòi hay vệ sinh cặn, bạn đo lại và thấy ngay mức giảm, không phải đoán. Thứ hai, vài tháng sau nếu thấy nước yếu đi, bạn đo lại và so với lần đầu: lưu lượng tụt dần thường là cặn bám, tụt đột ngột có thể là van hoặc ống có vấn đề.
Đo lưu lượng cũng giúp bạn đọc đúng hoá đơn. Khi biết vòi sen nhà mình chảy bao nhiêu lít mỗi phút và cả nhà tắm bao nhiêu phút, bạn tính được phần tắm chiếm bao nhiêu khối mỗi tháng. Nếu hoá đơn cao hơn hẳn tổng của tắm, bồn cầu, giặt cộng lại, chỗ chênh lệch có thể là rò rỉ và bạn biết phải đi tìm.
Cuối cùng, cho trẻ con cùng làm phép đo này thường hiệu quả hơn mọi lời nhắc. Tự tay hứng một xô năm lít và thấy nó đầy trong hơn hai mươi giây, trẻ tự hiểu mười phút tắm là bao nhiêu xô nước, mà không cần ai phải nói nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Vòi sen bao nhiêu lít mỗi phút là tiết kiệm nước?
Đầu sen thiết kế tiết kiệm nước thường cho khoảng sáu đến chín lít mỗi phút ở áp lực bình thường. Con số thực tế ở nhà bạn phụ thuộc áp lực, nên hãy đo bằng xô sau khi lắp. Nếu tia vẫn dễ chịu và lưu lượng giảm rõ, đầu sen đã làm đúng việc.
Đầu sen tiết kiệm nước có làm tắm lạnh hơn không?
Lượng nước ít hơn mang theo ít nhiệt hơn, nên một số người thấy tắm hơi lạnh hơn ở cùng mức pha. Thường chỉ cần chỉnh vòi nóng lạnh một chút. Nếu dùng bình nóng lạnh trực tiếp, kiểm tra lưu lượng tối thiểu của máy để máy vẫn bật bình thường.
Nhà áp lực nước yếu có nên lắp đầu sen tiết kiệm không?
Nhà áp lực yếu nên vệ sinh cặn và kiểm tra van trước. Một số đầu sen tiết kiệm làm tia nước yếu thêm ở áp lực thấp. Nếu vẫn muốn đổi, chọn loại được mô tả là dùng tốt ở áp lực thấp và đo lại sau khi lắp.
Có cần đo vòi khi đang dùng nước nóng không?
Nên đo ở đúng mức pha nóng lạnh mà cả nhà hay dùng, vì đó là lưu lượng thực tế khi tắm. Với vòi lavabo hay vòi bếp chỉ dùng nước lạnh thì đo nước lạnh là đủ.
Đầu sục khí có làm vòi dễ bám cặn hơn không?
Lưới nhỏ của đầu sục khí giữ lại cặn và hạt cát, nên đúng là cần tháo ra vệ sinh định kỳ, nhất là với nước nhiễm phèn hoặc nước cứng. Đây cũng là lợi ích, vì cặn bị giữ lại ở miệng vòi thay vì văng vào chậu rửa.
Đo một lần là đủ hay phải đo thường xuyên?
Đo một lần để có số gốc, rồi đo lại sau khi đổi đầu vòi hoặc khi thấy nước yếu đi. Với nhà dùng nước nhiễm phèn, đo lại mỗi vài tháng giúp biết khi nào cần vệ sinh đầu vòi.