Khi con nghỉ hè ở nhà, hoá đơn điện nước tăng là điều gần như chắc chắn, vì nhà có thêm người cả ngày đúng vào những tháng nóng nhất năm. Một phần khoản tăng là chính đáng: con cần mát, cần ăn, cần tắm rửa. Phần còn lại là lãng phí có thể bớt: điều hoà chạy ở hai phòng cùng lúc cho hai đứa trẻ, tivi bật làm nền cả ngày, tủ lạnh mở ra đóng vào hàng chục lần, đồ ăn vặt mua thừa.
Bài này giúp cả nhà phân biệt hai phần ấy và lên kế hoạch cho ba tháng hè: ước tính mức tăng để không bất ngờ, sắp xếp chỗ chơi mát chung, nhịp dùng thiết bị trong ngày, nước và bữa trưa, và cách để con cùng tham gia mà không biến mùa hè thành mùa bị nhắc nhở.
Vì sao điện nước tăng mạnh mùa hè có trẻ ở nhà
Có ba lực đẩy cùng lúc. Thứ nhất là thời tiết: ở hầu hết các vùng, đặc biệt miền Bắc và miền Trung, tháng Sáu, tháng Bảy là những tháng nóng nhất, điều hoà và quạt chạy nhiều hơn hẳn mùa xuân. Thứ hai là số giờ có người ở nhà: trong năm học, nhà thường trống từ sáng đến chiều; mùa hè, có người ở nhà cả ngày, nghĩa là đèn, quạt, tivi, tủ lạnh được dùng thêm sáu, tám tiếng mỗi ngày.
Thứ ba là cách tính bậc thang của giá điện sinh hoạt. Khi lượng điện tăng, phần kWh vượt lên rơi vào các bậc có đơn giá cao hơn, nên số tiền tăng nhanh hơn số kWh. Một gia đình dùng gấp rưỡi lượng điện so với mùa xuân có thể thấy hoá đơn tăng hơn gấp rưỡi. Đây là nguyên lý chung; mức bậc và đơn giá cụ thể cần tra biểu giá hiện hành của đơn vị điện lực.
Nước tăng ít hơn điện nhưng cũng rõ: trẻ tắm nhiều lần hơn trong ngày nóng, chơi nước, quần áo phải giặt nhiều hơn. Hiểu ba lực đẩy này giúp cả nhà không hoảng khi nhận hoá đơn tháng Bảy và tập trung vào phần có thể bớt.
Cũng đừng quên những thiết bị chạy ngầm nhiều hơn khi nhà có người cả ngày. Tủ lạnh bị mở ra đóng vào liên tục phải chạy máy nén nhiều hơn để kéo nhiệt độ về; máy lọc nước được dùng nhiều thì xả bỏ nhiều nước thải hơn; bình nóng lạnh có khi được bật từ sáng vì con muốn tắm lúc trưa. Từng thiết bị tăng không nhiều, nhưng gộp với điều hoà, tivi, quạt thì khoản tăng mùa hè đến từ rất nhiều nguồn nhỏ cùng lúc. Ghi số điện mỗi tuần trong tháng đầu hè giúp bạn thấy ngay mức tăng thật, thay vì đợi hoá đơn cuối tháng.
Ước tính trước mức tăng để không bất ngờ
Bạn có thể ước tính phần điện tăng thêm bằng phép nhân đơn giản: công suất thiết bị nhân số giờ dùng thêm mỗi ngày nhân số ngày. Bảng dưới là ví dụ giả định cho một tháng hè; công suất thực tế tuỳ máy, hãy xem nhãn trên thiết bị nhà mình.
| Thiết bị | Công suất tham khảo (tuỳ máy) | Giờ dùng thêm mỗi ngày | kWh thêm mỗi tháng (30 ngày) |
|---|---|---|---|
| Điều hoà phòng ngủ | khoảng 1.000 W khi chạy đều | 5 giờ buổi trưa – chiều | khoảng 150 kWh |
| Quạt cây | khoảng 50 W | 6 giờ | khoảng 9 kWh |
| Tivi | khoảng 100 W | 4 giờ | khoảng 12 kWh |
| Đèn, sạc, máy tính bảng | tổng khoảng 60 W | 6 giờ | khoảng 11 kWh |
Trong ví dụ giả định này, riêng điều hoà ban ngày đã chiếm khoảng 150 kWh trên tổng khoảng 180 kWh tăng thêm, tức hơn tám phần mười. Điều đó cho thấy chỗ cần tập trung: không phải tắt đèn hay rút sạc, mà là cách dùng điều hoà ban ngày. Thực tế điều hoà inverter khi đã đạt nhiệt độ cài đặt thường chạy dưới công suất danh định, nên con số thật có thể thấp hơn; ổ cắm đo điện năng sẽ cho bạn số chính xác của máy nhà mình.
Chỗ chơi mát chung thay vì mỗi người một phòng lạnh
Gom trẻ về một phòng mát vào giờ nóng nhất. Nếu nhà có hai, ba đứa trẻ, mỗi đứa một phòng bật điều hoà là kiểu lãng phí phổ biến nhất mùa hè. Chọn một phòng mát nhất, thường là phòng ít nắng chiếu, làm chỗ chơi chung từ khoảng mười một giờ trưa đến bốn giờ chiều. Một máy chạy cho ba đứa trẻ thay vì ba máy chạy cho ba đứa.
Buổi sáng và chiều muộn dùng quạt, mở cửa. Buổi sáng sớm và chiều muộn thường dễ chịu hơn, quạt và gió tự nhiên đủ mát. Đây là lúc cho trẻ chơi ở các phòng khác, ban công, sân. Điều hoà chỉ cần cho những giờ nắng gắt.
Chắn nắng trước khi làm mát. Đóng rèm các cửa sổ hướng nắng từ sáng giúp phòng không bị hấp nhiệt, điều hoà làm mát nhanh hơn và chạy nhẹ hơn. Cửa phòng điều hoà nên đóng khi máy chạy để hơi lạnh không thoát ra.
Đặt nhiệt độ vừa phải. Để điều hoà quá lạnh vừa tốn điện vừa khiến trẻ dễ bị lạnh khi ra vào phòng. Nhiệt độ vừa phải kèm quạt nhẹ thường đủ dễ chịu. Với trẻ nhỏ, người lớn nên cài đặt và giữ điều khiển.
Nhịp một ngày hè trong nhà
Một khung nhịp ngày giúp cả nhà biết lúc nào dùng gì, thay vì để thiết bị chạy suốt từ sáng đến tối. Đây chỉ là gợi ý, điều chỉnh theo vùng miền và lịch của gia đình.
| Khung giờ | Hoạt động gợi ý | Thiết bị |
|---|---|---|
| Sáng sớm | Ăn sáng, vận động nhẹ, tưới cây, đọc sách gần cửa sổ | Không cần quạt, điều hoà; mở cửa đón gió |
| Giữa buổi sáng | Học, làm việc nhà nhỏ, chơi ở phòng thoáng | Quạt; đóng rèm hướng nắng |
| Trưa – đầu chiều | Ăn trưa, nghỉ trưa, chơi yên tĩnh ở phòng mát chung | Một điều hoà cho cả nhóm |
| Chiều muộn | Ra ngoài vận động, đi bơi, đạp xe, chơi ở sân chung | Tắt điều hoà, mở cửa thông gió |
| Tối | Ăn tối, sinh hoạt chung, đi ngủ | Quạt hoặc điều hoà phòng ngủ có hẹn giờ |
Nhịp này cũng tốt cho sức khoẻ của con: có vận động ngoài trời khi bớt nắng, có giờ nghỉ, có giờ học. Lợi ích về điện chỉ là phần thêm vào. Nhiều gia đình nhận ra khi giới hạn giờ tivi và chuyển sang hoạt động khác, điện giảm mà con cũng ít cáu kỉnh hơn.
Màn hình và thiết bị giải trí: bớt bật làm nền
Tivi bật làm nền là khoản dễ bớt nhất. Nhiều nhà để tivi chạy cả ngày dù không ai xem, chỉ để có tiếng. Mỗi giờ tốn không nhiều, nhưng mười giờ một ngày trong cả mùa hè thì cộng lại đáng kể. Quy ước đơn giản: không ai xem thì tắt, muốn có tiếng thì dùng chiếc loa nhỏ hoặc radio.
Giới hạn giờ màn hình cũng là bớt điện. Thời gian dùng màn hình của trẻ mùa hè vốn đã là điều nhiều phụ huynh muốn kiểm soát vì sức khoẻ, giấc ngủ và vận động của con. Khi đặt khung giờ màn hình rõ ràng, máy chơi game, tivi, máy tính chạy ít đi, điện cũng giảm theo, nhưng lý do chính vẫn là sức khoẻ của con.
Sạc theo giờ, không cắm suốt ngày. Máy tính bảng, điện thoại, tay cầm chơi game được cắm sạc khắp nhà rồi bỏ đó. Gom về một góc sạc chung, sạc đầy thì rút. Góc sạc chung còn giúp bố mẹ biết con dùng thiết bị lúc nào.
Hoạt động không cần điện. Sách, đồ chơi xếp hình, cờ, vẽ, làm bánh cùng bố mẹ cuối tuần, trồng rau trong chậu: những hoạt động này vừa không tốn điện vừa cho con mùa hè có kỷ niệm khác ngoài màn hình.
Nước, bữa trưa và đồ ăn vặt
Ngoài điện, mùa hè còn có những khoản dễ lãng phí khác khi trẻ ở nhà cả ngày:
- Chơi nước: thay vì mở vòi cho trẻ nghịch, cho chơi với một chậu nước có sẵn, chơi xong dùng nước đó tưới cây hoặc lau sân.
- Tắm nhiều lần: trẻ có thể tráng người nhanh cho mát thay vì tắm đầy đủ nhiều lần; một lần tắm kỹ buổi tối là đủ.
- Giặt giũ: gom đủ mẻ mới giặt, quần áo mặc nhà mùa hè nhẹ, có thể mặc lại nếu chưa bẩn.
- Bữa trưa: khi bố mẹ đi làm, chuẩn bị sẵn bữa trưa từ tối hôm trước, chia phần vừa ăn, thay vì để trẻ gọi đồ ăn ngoài hoặc mở tủ lạnh lấy linh tinh.
- Đồ ăn vặt: mua theo tuần, lượng vừa, để ở một ngăn cố định; mua dồn nhiều thường hết nhanh hơn hoặc để quên đến quá hạn.
- Tủ lạnh: dặn trẻ nghĩ trước muốn lấy gì rồi mới mở, đóng ngay sau khi lấy; chai nước lạnh để sẵn ở ngăn cửa cho dễ lấy.
Những việc này nhỏ, nhưng lặp lại mỗi ngày trong chín mươi ngày hè thì cộng dồn đáng kể. Không cần áp tất cả; chọn hai, ba việc hợp với nhà mình.
Để con cùng làm mà mùa hè vẫn là mùa hè
Trẻ ở nhà mùa hè có nhiều thời gian, và đây là dịp tốt để con tham gia việc nhà, kể cả việc chống lãng phí. Con lớn có thể giữ vai đóng rèm buổi sáng, mở cửa thông gió buổi chiều, ghi số điện mỗi tuần để cả nhà xem tháng hè có tăng quá dự tính không. Con nhỏ có thể tắt quạt, tắt đèn khi rời phòng chơi.
Điều cần tránh là biến mùa hè thành ba tháng bị nhắc nhở về điện nước. Trẻ cần được nghỉ ngơi, vui chơi, và cảm thấy nhà là chỗ dễ chịu. Nếu con thấy nóng, con được bật quạt, được vào phòng mát; tiết kiệm không bao giờ nên đổi bằng việc con chịu nóng mệt mỏi. Hãy giữ lời nhắc ở mức tối thiểu và để khung nhịp ngày làm phần lớn việc.
Cuối hè, cả nhà có thể nhìn lại số điện ba tháng, so với dự tính ban đầu và với mùa hè năm trước nếu có số liệu. Nếu thấp hơn, đó là thành quả chung; nếu cao hơn, cùng tìm xem vì sao, mà không tìm người để trách. Những gì học được sẽ giúp mùa hè năm sau dễ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho trẻ ở phòng điều hoà cả ngày mùa hè không?
Không cần thiết và không tốt cho trẻ. Trẻ cần thời gian vận động, ra ngoài khi trời bớt nắng, và cơ thể cũng cần quen dần với nhiệt độ tự nhiên. Điều hoà nên dùng cho những giờ nóng gắt nhất và giấc ngủ, phần còn lại dùng quạt và gió tự nhiên.
Hai con muốn mỗi đứa một phòng điều hoà riêng thì giải quyết thế nào?
Giải thích rằng vào giờ nóng nhất ban ngày cả nhà dùng chung một phòng mát, còn ban đêm mỗi đứa ngủ phòng mình với điều hoà có hẹn giờ. Có thể để các con cùng chọn trò chơi, góc chơi trong phòng chung để con thấy đó là chỗ vui chứ không phải bị dồn vào một chỗ.
Làm sao biết điều hoà ban ngày tốn bao nhiêu điện?
Cách chính xác nhất là dùng ổ cắm đo điện năng hoặc đọc công tơ trước và sau một khoảng thời gian chỉ bật điều hoà. Cách ước tính là lấy công suất trên nhãn máy nhân số giờ chạy, nhưng máy inverter thường chạy dưới công suất danh định nên con số thật có thể thấp hơn.
Trẻ ở nhà một mình buổi trưa có nên tự dùng bếp để nấu không?
Trẻ nhỏ không nên tự dùng bếp gas khi không có người lớn. Bố mẹ nên chuẩn bị sẵn bữa trưa chỉ cần hâm bằng lò vi sóng, nếu con đã được hướng dẫn dùng an toàn, hoặc ăn nguội được. An toàn của con luôn quan trọng hơn chuyện tiết kiệm hay tiện lợi.
Hoá đơn tháng hè tăng gấp đôi có phải là bất thường không?
Không hẳn. Với nhà có trẻ ở nhà cả ngày và điều hoà chạy ban ngày, cộng với cách tính bậc thang, hoá đơn tăng mạnh là có thể xảy ra. Hãy so với cùng kỳ năm trước và ước tính theo thiết bị; nếu chênh lệch lớn mà không giải thích được, mới cần kiểm tra thiết bị hay rò điện.
Có nên đưa con đi trung tâm thương mại cho mát để đỡ tiền điện không?
Nếu cả nhà vốn có kế hoạch đi chơi thì không sao, nhưng đi chỉ để đỡ tiền điện thường không lợi: tốn xăng, tốn tiền gửi xe, dễ phát sinh mua sắm và ăn uống ngoài. Tận dụng các không gian công cộng miễn phí như thư viện, nhà văn hoá có thể là lựa chọn hợp lý hơn.