Thịt cá mua gói lớn chỉ thật sự đỡ tiền khi cả gói được ăn hết trong trạng thái an toàn, và cách chắc nhất để làm được điều đó là chia phần cấp đông ngay khi mang về, mỗi túi đúng lượng của một bữa. Để nguyên khay một ki-lô-gam trong ngăn mát với ý định nấu dần là cách nhanh nhất biến phần lợi về giá thành phần phải bỏ đi: thịt tươi trong ngăn mát chỉ nên giữ khoảng một hai ngày.
Bài này giúp bạn tính khi nào gói lớn có lợi, cách chia phần theo số người ăn của từng bữa, cách gói và ghi ngày để không bị cháy lạnh, cách rã đông đúng một túi cần dùng, và cách đo để biết việc mua gói lớn có thật sự đỡ phí hơn mua lẻ. Thời gian bảo quản nêu trong bài là mức tham khảo phổ biến, còn tuỳ độ lạnh thật của tủ nhà bạn.
Khi nào gói lớn có lợi, khi nào thành thừa
Gói lớn thường có đơn giá thấp hơn mua lẻ. Nhưng đơn giá chỉ là một nửa phép tính; nửa còn lại là phần bạn có thật sự ăn hết không. Bảng dưới giúp bạn tự trả lời trước khi bỏ gói lớn vào giỏ.
| Điều kiện | Gói lớn có lợi | Gói lớn dễ thành thừa |
|---|---|---|
| Chỗ trong ngăn đá | Còn trống, đủ cho các túi phẳng | Ngăn đá đã đầy, không biết bên trong có gì |
| Thời gian chia phần | Có mười lăm phút ngay khi về để chia | Về muộn, mệt, định để mai chia |
| Tần suất nấu món đó | Nhà nấu loại thịt đó vài lần mỗi tuần | Chỉ nấu thỉnh thoảng |
| Loại thịt cá | Thịt nạc, thịt xay, cá phi lê dễ chia phần | Hải sản sống, đồ cần nấu ngay trong ngày |
| Kế hoạch dùng | Biết sẽ dùng hết trong vài tuần | Mua vì đang giảm giá, chưa nghĩ dùng vào đâu |
Nếu cột phải đúng với nhà bạn ở hai dòng trở lên, mua lẻ theo bữa thường đỡ phí hơn, dù đơn giá cao hơn một chút. Phép tính đơn giản: nếu gói lớn rẻ hơn khoảng một phần mười nhưng bạn phải bỏ đi một phần năm, thì thực tế bạn đã trả đắt hơn.
Chia phần theo bữa: các bước ngay khi mang về
Việc chia phần nên làm trước khi cất bất cứ thứ gì khác. Chuẩn bị sẵn thớt, dao riêng cho đồ sống, túi zip hoặc hộp có nắp, bút ghi.
- Rửa tay, dọn chỗ. Dùng thớt và dao riêng cho thịt cá sống, tránh để nước thịt dây sang rau, đồ ăn chín.
- Xác định lượng một bữa. Dựa vào số người hay ăn bữa tối và món hay nấu. Ví dụ giả định: nhà bốn người, mỗi bữa món thịt khoảng 400 gam.
- Chia theo cách sẽ nấu. Phần để kho thì cắt miếng vừa; phần để xào thì thái mỏng; phần để làm chả thì xay hoặc băm. Cắt trước khi cấp đông giúp lúc rã đông không phải chờ cả khối lớn.
- Gói phẳng. Cho vào túi, ép bớt không khí, dàn mỏng thành tấm. Túi phẳng đông nhanh, rã nhanh, xếp gọn như sách trong ngăn đá.
- Ghi ngày và tên. Ghi loại thịt, cách cắt, khối lượng, ngày cấp đông lên túi. Đây là bước hay bị bỏ và cũng là bước cứu nhiều túi khỏi bị quên.
- Cho vào ngăn đá ngay. Đặt các túi trải phẳng cho đông cứng rồi mới xếp đứng. Phần định nấu trong một hai ngày tới thì để ngăn mát.
Toàn bộ quy trình cho một ki-lô-gam thịt mất khoảng mười lăm phút. Đổi lại, cả tuần bạn chỉ việc lấy một túi xuống ngăn mát từ tối hôm trước, không phải rã cả khối rồi nấu dồn hay cấp đông lại.
Gói và ghi để không bị cháy lạnh, không bị quên
Cháy lạnh là khi bề mặt thực phẩm mất nước trong ngăn đá. Thịt cá bị khô, bạc màu, xơ ở bề mặt. Không gây độc nhưng làm món ăn kém ngon, và nhiều người vì thế mà bỏ cả túi. Ép hết không khí ra khỏi túi là cách phòng chính.
Túi zip hoặc hộp kín cỡ vừa. Hộp quá to so với lượng thịt để lại nhiều không khí. Túi phẳng tiết kiệm chỗ hơn hộp và dễ xếp theo thứ tự.
Ghi ngày bằng bút không phai. Mực thường có thể nhoè khi đóng đá. Dùng bút dạ dầu hoặc dán băng dính giấy rồi ghi lên đó.
Xếp theo ngày, cũ ra trước. Túi mới cho vào phía sau hoặc phía dưới. Mỗi lần lấy, bạn tự động lấy túi cũ nhất.
Một tờ danh sách dán cửa ngăn đá. Ghi các túi đang có, gạch đi khi lấy ra. Không cần mở ngăn đá lục tìm, cũng không mua thêm khi trong nhà vẫn còn.
Chia ngăn đá theo nhóm. Một khay cho thịt heo, một khay cho thịt gà, bò, một khay cho cá và hải sản, một khay cho món đã nấu sẵn. Khi cần, bạn rút đúng khay đó ra thay vì bới cả ngăn, và nhìn vào khay là biết nhóm nào sắp hết, nhóm nào đang tồn nhiều.
Rã đông đúng một túi, đúng cách
Ưu điểm lớn nhất của việc chia phần là bạn chỉ rã đông đúng lượng cần dùng. Cách rã đông an toàn và giữ chất lượng tốt nhất là chuyển túi từ ngăn đá xuống ngăn mát từ tối hôm trước. Túi phẳng mỏng thường rã kịp sau vài giờ đến một đêm, tuỳ độ dày và độ lạnh của tủ. Khi đã rã trong ngăn mát, nên nấu trong khoảng một ngày.
Nếu quên rã đông từ trước, có thể ngâm cả túi kín trong nước lạnh, thay nước định kỳ, hoặc dùng chế độ rã đông của lò vi sóng. Với hai cách này, nấu ngay sau khi rã. Không nên rã đông bằng cách để thịt trên bàn bếp ở nhiệt độ phòng nhiều giờ, vì phần bên ngoài ấm lên trong khi bên trong còn đông, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.
Về cấp đông lại: hướng dẫn phổ biến cho rằng thịt cá sống đã rã trong ngăn mát mà chưa nấu có thể cấp đông lại, nhưng chất lượng giảm; thịt cá đã rã bằng nước lạnh, lò vi sóng hay ở nhiệt độ phòng thì nên nấu chín trước rồi mới cấp đông. Chia phần nhỏ ngay từ đầu giúp bạn gần như không bao giờ phải đứng trước câu hỏi này.
Thời gian giữ trong ngăn đá: chất lượng giảm dần
Ở ngăn đá đủ lạnh, khoảng âm 18 độ C, vi khuẩn gần như ngừng phát triển nên thực phẩm được giữ an toàn lâu. Nhưng hương vị, độ mềm, độ ẩm vẫn giảm dần theo thời gian. Vài mốc tham khảo về chất lượng để bạn đặt kế hoạch dùng:
- Thịt xay, thịt băm: nên dùng trong khoảng vài tháng, vì diện tích tiếp xúc lớn, dễ khô và ám mùi.
- Thịt miếng, sườn: giữ chất lượng lâu hơn thịt xay, có thể vài tháng đến lâu hơn nếu gói kín.
- Cá nhiều mỡ: như cá thu, cá hồi, chất lượng giảm nhanh hơn cá nạc, nên dùng sớm.
- Món đã nấu chín cấp đông: như thịt kho, nước dùng, nên dùng trong khoảng vài tháng.
- Bất kỳ túi nào có mùi lạ, đổi màu bất thường khi rã: bỏ, bất kể ngày ghi.
Ngăn đá nhà bạn có đủ lạnh hay không thì chỉ nhiệt kế mới trả lời được. Ngăn đá mở liên tục, chất quá đầy, đóng tuyết dày thường không giữ được nhiệt độ ổn định. Nếu túi nào cũng bị cháy lạnh nhanh, có thể vấn đề nằm ở tủ chứ không ở cách gói.
Nấu sẵn một mẻ rồi chia phần: khi nào hợp lý
Một cách khác để dùng hết gói thịt lớn là nấu chín một phần ngay trong ngày rồi chia hộp cấp đông. Thịt kho, thịt rim, sốt thịt băm cà chua, nước dùng xương là những món chịu được cấp đông và hâm lại khá tốt. Cách này hợp với gia đình bận rộn ngày thường, muốn có sẵn vài bữa chỉ cần hâm và luộc thêm rau.
Điều kiện an toàn là làm nguội nhanh và cất sớm. Món vừa nấu xong chia ra các hộp nhỏ, nông, để nguội bớt trong thời gian ngắn rồi cho vào ngăn mát hoặc ngăn đá, không để cả nồi lớn nguội dần trên bếp qua nhiều giờ. Ghi tên món và ngày nấu lên hộp. Khi dùng, rã đông trong ngăn mát hoặc hâm trực tiếp, đun sôi kỹ phần có nước, và chỉ hâm đúng phần sẽ ăn trong bữa.
Không phải món nào cũng hợp. Món chiên giòn sẽ mềm nhũn, rau xanh xào chung thường thâm và nát sau khi rã đông. Vì vậy chỉ nấu sẵn phần thịt, còn rau thì nấu tươi vào ngày ăn. Nhà nào ít người, một mẻ thịt kho chia bốn hộp nhỏ có thể thay cho bốn lần nấu riêng, vừa đỡ gas, vừa không phải để khay thịt sống chờ trong ngăn mát.
Đo xem gói lớn có thật sự đỡ phí
Sau một tháng mua gói lớn và chia phần, hãy làm một phép đo đơn giản. Ghi lại tổng khối lượng thịt cá đã mua, số túi đã nấu, số túi phải bỏ hoặc còn tồn quá lâu. Tỷ lệ phần ăn được trên phần mua là con số quan trọng hơn đơn giá in trên nhãn.
Ví dụ giả định: tháng trước mua lẻ, đơn giá P mỗi ki-lô-gam, mua 6 kg và ăn hết. Tháng này mua gói lớn đơn giá 0,9P, mua 7 kg, ăn 6 kg, còn 1 kg túi để quá lâu bị cháy lạnh nặng phải bỏ. Chi phí thực cho 6 kg ăn được là 7 nhân 0,9P bằng 6,3P, đắt hơn 6P của tháng mua lẻ. Gói lớn chỉ thắng khi phần bỏ đi gần như bằng không.
Phép đo này cũng chỉ ra chỗ cần sửa. Nếu túi bị bỏ chủ yếu là thịt xay để lâu, giảm lượng thịt xay mỗi lần mua. Nếu bị bỏ vì quên, thêm tờ danh sách ngăn đá. Nếu ngăn đá luôn quá đầy, mua gói lớn ít lần hơn. Điều chỉnh sau một hai tháng, bạn sẽ có cách mua phù hợp nhất với nhà mình.
Câu hỏi thường gặp
Thịt mua về để ngăn mát được bao lâu thì phải cấp đông?
Thịt tươi để ngăn mát thường chỉ nên giữ khoảng một đến hai ngày, thịt xay và hải sản còn ngắn hơn. Nếu không chắc sẽ nấu trong khoảng thời gian đó, chia phần cấp đông ngay khi về. Thịt có mùi lạ, nhớt bề mặt thì bỏ, không cấp đông để cứu.
Có nên rửa thịt trước khi chia phần cấp đông không?
Nhiều hướng dẫn an toàn thực phẩm khuyên không rửa thịt sống dưới vòi nước vì dễ làm nước bắn mang vi khuẩn ra bồn rửa và xung quanh. Nếu gia đình có thói quen sơ chế, hãy làm gọn trong khu vực riêng, lau khô, vệ sinh bồn rửa và dụng cụ ngay sau đó, rồi mới chia phần.
Thịt bị cháy lạnh có ăn được không?
Cháy lạnh làm bề mặt khô, bạc màu, kém ngon nhưng không gây độc. Có thể cắt bỏ phần bị khô nặng rồi nấu món kho, hầm để bù độ ẩm. Nếu thịt có mùi lạ, nhớt hay đổi màu bất thường khi rã thì bỏ, đó không còn là chuyện cháy lạnh.
Quên rã đông thì làm sao cho an toàn?
Ngâm cả túi kín trong nước lạnh và thay nước định kỳ, hoặc dùng chế độ rã đông của lò vi sóng, rồi nấu ngay. Túi phẳng mỏng rã nhanh hơn nhiều so với khối lớn. Không để thịt trên bàn bếp ở nhiệt độ phòng nhiều giờ để rã đông.
Mua cá nguyên con gói lớn có nên làm sạch trước khi cấp đông?
Nên làm sạch, bỏ ruột, mang và chia khúc theo bữa trước khi cấp đông, vì ruột cá hỏng nhanh và làm cả con kém tươi. Gói từng phần phẳng, ép hết không khí, ghi ngày. Cá nhiều mỡ nên dùng sớm hơn cá nạc vì chất lượng giảm nhanh hơn trong ngăn đá.
Ngăn đá nhỏ thì có nên mua gói lớn không?
Chỉ nên nếu bạn chia được thành các túi phẳng xếp gọn và còn đủ chỗ. Ngăn đá chật dễ bị nhồi, không khí lạnh khó lưu thông, các túi phía trong bị quên. Với ngăn đá nhỏ, mua lượng vừa đủ cho một hai tuần thường đỡ phí hơn.