Phí thuê thiết bị là những khoản nhỏ đi kèm trong hoá đơn hằng tháng để dùng đầu thu truyền hình, bộ phát wifi mở rộng, camera có lưu trữ, máy lọc nước thuê kèm thay lõi — thường không tách thành hoá đơn riêng nên ít ai cộng lại, và khi thiết bị đã không dùng thì tiền thuê vẫn chạy. Việc cần làm là tìm từng dòng thuê, tính tổng theo số năm định giữ, so với phương án tự sắm, và trả lại những thứ không còn dùng.
Bài này không so sánh hãng hay nhà cung cấp, không nêu giá thiết bị. Các con số chỉ là ví dụ giả định để minh hoạ phép tính tổng chi phí; giá thật bạn lấy từ hợp đồng và báo giá hiện hành. Thiết bị có điện, nước và có lắp đặt thì việc tháo, lắp nên để kỹ thuật viên của nhà cung cấp làm.
Tiền thuê thiết bị thường nằm ở đâu trong hoá đơn
Thiết bị thuê hay xuất hiện dưới dạng một dòng nhỏ trong hoá đơn dịch vụ chính, hoặc gộp luôn vào giá gói. Rà lại các chỗ sau:
- Hoá đơn internet, truyền hình — đầu thu thứ hai, thứ ba cho các phòng; bộ phát sóng mở rộng; thiết bị lưu trữ hoặc dịch vụ cộng thêm.
- Gói camera an ninh — thuê camera kèm phí lưu trữ hình ảnh theo tháng, đôi khi gắn với gói internet.
- Máy lọc nước, cây nước nóng lạnh cho thuê — trả theo tháng, đã gồm hoặc chưa gồm thay lõi lọc định kỳ.
- Nước bình giao định kỳ — tiền nước tính theo bình nhưng kèm tiền cọc vỏ bình và có khi tiền thuê cây nước.
- Thiết bị định vị, đồng hồ trẻ em, thiết bị báo động — thường kèm sim và phí dịch vụ theo tháng.
- Máy lọc không khí, máy hút ẩm cho thuê theo mùa — thuê vài tháng rồi quên báo trả.
Khi đọc hoá đơn internet, truyền hình, hỏi nhà cung cấp bảng chi tiết các khoản nếu hoá đơn chỉ ghi một con số tổng. Có những gói ghi thiết bị là "miễn phí" nhưng thật ra giá thiết bị đã được tính vào giá gói hoặc đi kèm thời hạn cam kết; chỉ khi đọc điều khoản mới biết.
Tính tổng tiền thuê theo số năm định giữ
Một khoản thuê nhỏ mỗi tháng dễ làm người ta nghĩ rẻ, vì không phải bỏ ra một lần một số tiền lớn. Nhưng tiền thuê nhân lên theo thời gian, và thiết bị trong nhà thường được giữ lâu hơn dự tính. Phép tính cần làm là: tiền thuê mỗi tháng nhân số tháng định giữ, cộng các khoản phát sinh như phí lắp, phí thay thế khi hỏng nếu có.
Ví dụ giả định: một máy lọc nước thuê 150 nghìn đồng mỗi tháng đã gồm thay lõi. Giữ ba năm là 5,4 triệu đồng; năm năm là 9 triệu đồng. Phương án tự sắm giả định: máy 4 triệu đồng, mỗi năm thay lõi khoảng 800 nghìn đồng, năm năm là 8 triệu đồng. Trong ví dụ này, giữ dưới khoảng bốn năm thì thuê và mua gần ngang nhau; giữ lâu hơn thì tự sắm có lợi hơn. Con số thật của nhà bạn có thể cho kết quả ngược lại.
Phép tính này cũng áp dụng cho đầu thu, bộ phát wifi: tiền thuê một năm so với giá một thiết bị tương đương mà gia đình tự mua. Lưu ý một số thiết bị của nhà cung cấp gắn với dịch vụ của họ, nên tự mua không phải lúc nào cũng thay thế được. Hỏi nhà cung cấp trước.
Đừng quên tính chi phí của việc không bị gắn vào hợp đồng. Thiết bị tự sắm cho phép bạn đổi nhà cung cấp dịch vụ dễ hơn, trong khi thiết bị thuê có khi đi kèm cam kết và phí khi trả sớm.
Thuê hay tự sắm: so trên những tiêu chí nào
Không có lựa chọn đúng cho mọi nhà. Bảng dưới gợi ý các tiêu chí để cân, áp dụng cho các thiết bị gia dụng thường cho thuê theo tháng:
| Tiêu chí | Thuê theo tháng | Tự sắm |
|---|---|---|
| Tiền bỏ ra ban đầu | Thấp, có khi chỉ tiền cọc | Cao hơn, trả một lần |
| Tổng chi phí khi giữ lâu | Tăng đều theo thời gian giữ | Cố định, cộng chi phí bảo trì |
| Bảo trì, sửa chữa | Thường do bên cho thuê lo, tuỳ hợp đồng | Gia đình tự lo hoặc gọi thợ |
| Khi thiết bị hỏng | Thường được đổi, tuỳ điều khoản | Tự sửa hoặc mua mới, có bảo hành ban đầu |
| Khi chuyển nhà | Cần báo chuyển hoặc trả lại | Mang theo |
| Ràng buộc hợp đồng | Có thể có thời hạn tối thiểu, phí trả sớm | Không |
| Hợp với ai | Nhà thuê ngắn hạn, chưa chắc nhu cầu | Nhà ở ổn định, dùng lâu dài |
Với nhà đang thuê trọ, ở một nơi chưa chắc lâu dài, thuê có thể hợp lý vì đỡ phải mang theo và đỡ lo bảo trì. Với nhà ở ổn định nhiều năm, cột tổng chi phí khi giữ lâu thường là cột quyết định. Ghi rõ giả định số năm giữ khi so, để cả nhà hiểu vì sao chọn phương án đó.
Thiết bị thuê đã thôi dùng nhưng vẫn tính tiền
Đầu thu ở phòng không còn ai xem. Con đi học xa, phòng khách chuyển sang xem bằng tivi thông minh, đầu thu thứ hai vẫn tính phí thuê hằng tháng.
Bộ phát mở rộng sau khi đã đổi bộ phát chính. Gia đình đã nâng cấp thiết bị phát sóng hoặc lắp thêm điểm phát sóng riêng, bộ phát thuê cũ nằm im trong hộc tủ.
Máy lọc nước thuê trong khi cả nhà đã chuyển sang uống nước bình. Hai khoản cùng phục vụ một nhu cầu; một trong hai là thừa.
Camera kèm lưu trữ của căn nhà đã cho thuê. Gói lưu trữ vẫn chạy cho một chiếc camera mà gia đình không còn xem, thậm chí đang ghi hình người thuê nhà, vừa tốn tiền vừa có vấn đề về quyền riêng tư.
Thiết bị mùa vụ. Máy hút ẩm thuê mùa nồm, máy lọc không khí thuê mùa bụi, hết mùa không báo trả.
Thiết bị định vị, đồng hồ của trẻ đã lớn. Con đã có điện thoại riêng, đồng hồ định vị cất trong ngăn kéo nhưng sim và phí dịch vụ của nó vẫn trừ mỗi tháng. Kiểm cả phần sim lẫn phần phí ứng dụng đi kèm.
Đếm thiết bị thuê bằng một vòng quanh nhà
Hoá đơn cho biết bạn đang trả cho bao nhiêu thiết bị; một vòng quanh nhà cho biết bao nhiêu thiết bị đang thật sự chạy. Hai con số này hay lệch nhau. Đi từng phòng, nhìn sau tivi, trong hộc tủ, dưới bồn rửa, ngoài ban công, ghi lại mọi thiết bị không phải của gia đình mua: đầu thu, bộ phát, camera, máy lọc, cây nước, vỏ bình.
Với mỗi thiết bị, ghi ba thông tin: thuộc nhà cung cấp nào, lần cuối dùng khi nào, có trong hoá đơn tháng này không. Thiết bị có trong hoá đơn mà lần cuối dùng đã từ lâu là ứng viên trả lại. Thiết bị không thấy trong nhà mà vẫn có trong hoá đơn là chuyện cần hỏi nhà cung cấp ngay, vì có thể đó là thiết bị đã trả mà chưa được ghi nhận, hoặc thiết bị còn nằm ở căn nhà cũ.
Vòng đi này mất chừng mười lăm phút và thường cho kết quả bất ngờ hơn đọc hoá đơn, vì thiết bị thuê lâu năm dễ hoà vào đồ đạc đến mức không ai còn nhớ nó là đồ đi thuê.
Tiền cọc và thiết bị phải trả lại
Nhiều thiết bị thuê đi kèm tiền cọc: cọc vỏ bình nước, cọc cây nước, cọc đầu thu hoặc bộ phát ở một số nơi. Tiền cọc không nằm trong hoá đơn hằng tháng nên rất dễ quên, và khi thôi dùng mà không trả thiết bị đúng cách thì không lấy lại được. Cộng vài vỏ bình, một cây nước và một thiết bị, tiền cọc bị bỏ quên có khi bằng tiền thuê cả năm.
Giữ biên nhận cọc ngay từ đầu. Chụp lại biên nhận, ghi vào bảng rà hoá đơn cột tiền cọc và tình trạng thiết bị lúc nhận. Khi trả, đối chiếu số lượng và tình trạng; thiết bị trầy xước, mất phụ kiện có thể bị trừ vào cọc theo thoả thuận.
Thiết bị của nhà cung cấp dịch vụ viễn thông thường phải trả lại khi thanh lý hợp đồng. Không trả có thể bị tính tiền thiết bị. Hỏi rõ thiết bị nào thuộc nhà cung cấp, thiết bị nào thuộc gia đình, trả ở đâu, trong bao lâu.
Với thiết bị có điện và nước như máy lọc nước, cây nước nóng lạnh, việc tháo nên để kỹ thuật viên của bên cho thuê làm. Tự tháo đường nước có thể gây rò, tự tháo phần điện có thể nguy hiểm; ngoài ra hư hỏng khi tự tháo có thể bị trừ vào cọc.
Trả thiết bị không dùng: làm theo thứ tự
Sau khi rà và quyết định trả thiết bị nào, làm theo thứ tự để không bị tính thêm tháng thuê và lấy lại đủ cọc:
- Đọc lại điều khoản thuê. Thời hạn tối thiểu, phí trả sớm, cách báo trả, thời gian báo trước.
- Báo trả qua kênh chính thức. Ghi ngày báo, xin mã yêu cầu hoặc xác nhận bằng tin nhắn.
- Hẹn kỹ thuật viên thu hồi nếu thiết bị có lắp đặt. Không tự tháo đường điện, đường nước.
- Gom đủ phụ kiện. Dây nguồn, điều khiển, bộ đổi nguồn, hộp nếu có. Thiếu phụ kiện dễ bị trừ cọc.
- Nhận biên bản thu hồi. Ghi rõ thiết bị, tình trạng, ngày thu hồi, số tiền cọc hoàn.
- Kiểm hoá đơn kỳ sau. Xác nhận đã thôi tính tiền thuê và tiền cọc đã được hoàn hoặc trừ đúng.
Ghi kết quả vào bảng rà hoá đơn gia đình: dòng thiết bị gạch đi, tiền thuê một năm tiết kiệm được ghi bên cạnh.
Khi nào thuê vẫn là lựa chọn hợp lý
Thuê không phải lúc nào cũng là lãng phí. Với gia đình đang ở nhà thuê, có thể chuyển chỗ trong một hai năm, thuê đỡ phải mang thiết bị theo và đỡ lo thiết bị không hợp với nhà mới. Với thiết bị cần bảo trì kỹ thuật thường xuyên mà gia đình không có thời gian, phần bảo trì đi kèm có giá trị thật.
Thuê cũng hợp khi bạn chưa chắc nhu cầu. Thử dùng máy lọc không khí vài tháng mùa bụi để biết có thật sự cần trước khi mua là cách tránh mua về rồi để xó, một kiểu lãng phí khác mà danh mục mua sắm thừa có bàn.
Điều cần tránh là để việc thuê kéo dài mặc định mà không tính lại. Mỗi lần rà hoá đơn, với mỗi thiết bị thuê, hỏi hai câu: thiết bị còn được dùng không, và nếu giữ thêm vài năm nữa thì tổng tiền thuê có vượt xa tự sắm không. Hai câu này đủ để quyết định giữ, trả hay mua.
Câu hỏi thường gặp
Thiết bị nhà mạng ghi miễn phí thì có phải trả lại khi thôi dùng không?
Thường phải, vì thiết bị miễn phí trong gói vẫn thuộc sở hữu của nhà cung cấp, chỉ là không tính tiền thuê riêng. Khi thanh lý hợp đồng, hỏi rõ thiết bị nào cần trả và trả ở đâu. Không trả có thể bị tính tiền thiết bị theo điều khoản hợp đồng.
Thuê máy lọc nước hay mua thì lợi hơn?
Tuỳ số năm bạn định giữ và chi phí thay lõi. Lấy tiền thuê mỗi tháng nhân số tháng định giữ, so với giá máy cộng tiền thay lõi trong cùng thời gian. Giữ ngắn thì thuê thường hợp, giữ lâu thì tự sắm thường có lợi, nhưng con số thật của nhà bạn mới quyết định.
Mất biên nhận tiền cọc vỏ bình nước có lấy lại cọc được không?
Có thể, nếu bên cung cấp còn lưu thông tin khách hàng và số vỏ bình đã giao. Liên hệ họ, cung cấp tên, địa chỉ, số điện thoại đã đăng ký. Từ lần sau, chụp lại biên nhận ngay khi nhận và ghi vào bảng rà hoá đơn để không phụ thuộc vào giấy.
Có tự tháo máy lọc nước thuê để trả được không?
Không nên. Máy lọc nước có đường nước và có thể có phần điện; tự tháo dễ gây rò nước, hỏng phụ kiện, thậm chí nguy hiểm nếu đụng phần điện. Hẹn kỹ thuật viên của bên cho thuê đến thu hồi, nhận biên bản ghi tình trạng thiết bị.
Tự mua bộ phát wifi thay bộ của nhà mạng có được không?
Thường được dùng thêm bộ phát của gia đình phía sau thiết bị của nhà mạng để phủ sóng tốt hơn. Thay hẳn thiết bị đầu cuối của nhà mạng thì tuỳ loại đường truyền và chính sách từng nơi. Hỏi nhà cung cấp trước khi mua để tránh mua về không dùng được.
Hết cam kết thì có nên mua lại thiết bị đang thuê không?
Nếu bên cho thuê có chính sách bán lại và gia đình định dùng lâu, so giá mua lại với tiền thuê một hai năm tới và với giá thiết bị mới tương đương. Nhớ tính tuổi thiết bị: máy đã dùng nhiều năm có thể sớm cần thay, nên giá mua lại phải tương xứng.